Nog steeds springlevend

Wat is die Griekse geest‭?‬

Wat probeerden die oude Grieken en wat typeert de Griek van alle tijden‭? ‬De Griek is het type mens dat probeert zonder hulp van‭ ‬buitenaf‭, ‬van onderop‭, ‬met eigen onderzoeksmiddelen‭ (‬zintuigen‭, ‬verstand‭, ‬intuïtie of geestelijke herinnering‭) ‬de waarheid te ontdekken‭, ‬die volgens hen‭ ‬in‭ ‬of‭ ‬achter‭ ‬onze werkelijkheid verborgen is‭. ‬Met een tot dusver in de wereldgeschiedenis ongekende hartstocht hebben de oude Grieken‭ (‬die met recht de‭ ‬‘grootvaders’‭ ‬heten van de moderne‭, ‬verlichte filosofen en wetenschappers‭) ‬geprobeerd om geheel zelfstandig de waarheid te‭ ‬ónt‭-‬dekken‭ = ‬om die op te diepen uit de zichtbare verschijnselen of‭ ‬‘erachter vandaan te halen’‭, ‬te‭ ‬‘achterhalen’‭. ‬Merkwaardig is‭, ‬dat het Griekse woord voor waarheid‭, ‬alètheia‭, ‬letterlijk betekent‭: ‬datgene waarvan de bedekking is weggenomen‭, ‬het‭ ‬ont‭-‬dekte‭, ‬het‭ ‬ont‭-‬hulde‭, ‬het niet meer verborgene‭.‬

De Griek wil alles begrijpen‭, ‬in de greep krijgen‭ ‬

Zoals de Romeinen‭ – ‬die volgens de Joodse traditie de nazaten zijn van Ezau‭ – ‬de hele bewoonde wereld in hun greep wilden hebben‭. ‬door middel van hun streng ordenend vermogen‭, ‬hun rechtssysteem en hun zwaardmacht‭, ‬waarbij tenslotte Tsion‭ ‬vernietigd‭ ‬wordt‭, ‬wilden de Grieken‭ (‬mogelijk opgestuwd door de geest van Dan‭?*) ‬onze hele werkelijkheid in de greep krijgen door middel van begrippen of ideeën‭. ‬

Gods Woord niets waardig

Het gevolg van deze Griekse drift is‭, ‬dat tenslotte het Woord van Israëls God‭ ‬te niet‭ ‬gedaan‭ ‬wordt‭, ‬tot‭ ‬nietswaardig‭ ‬wordt‭ ‬verklaard.De hele Griekse filosofie is te typeren als de titanische poging om met eigen‭, ‬menselijke middelen‭ (‬los van goddelijke‭ ‬openbaring‭, ‬zonder religieuze vóórkennis‭) ‬de waarheid te‭ ‬ont‭-‬dekken‭. ‬

Twee hoofdstromingen‭: ‬de intuïtieve‭ (‬Plato‭) ‬en de rationele‭ (‬Aristoteles‭)‬

Er zijn twee hoofdstromingen‭: ‬volgens de ene‭, ‬waaraan vooral de naam van Plato verbonden is‭, ‬houdt de waarheid zich schuil in een verborgen wereld‭ ‬achter‭ ‬onze zichtbare werkelijkheid‭ (‬idealistische filosofie‭, ‬humanistische levensbeschouwing‭), ‬volgens de andere in de lijn van Aristoteles is de waarheid verborgen‭ ‬in‭ ‬de dingen om ons heen‭ (‬natuurfilosofie‭, ‬natuurwetenschap‭).‬

De natuurfilosofie die er van uitgaat dat de waarheid‭ ‬ín‭ ‬de dingen zelf zit‭, ‬maakt vooral gebruik van de eigen waarneming en het logische denken‭. ‬De levensbeschouwelijke filosofie‭, ‬die‭ ‬de waarheid‭ (‬het wezenlijke‭, ‬de‭ ‬‘idee’‭) ‬áchter‭ ‬onze verschijnselen zoekt‭, ‬bedient zich vooral van het intuïtieve denken‭, ‬de zogenaamde‭ ‬‘geestelijke herinnering’‭ ‬of anamnese‭, ‬waarbij men terugblikkend in de eigen ziel‭, ‬de verloren geraakte oerwaarheid meende te kunnen schouwen‭, ‬te‭ ‬‘achterhalen’‭.‬

De intuïtieve stroming krijgt religieuze trekken en wint‭ ‬

Merkwaardig is dat de eerste stroming op den duur de sterkste werd en ook weer‭ ‬religieuze‭ ‬trekken kreeg‭. ‬De puur natuurwetenschappelijke waarheid gaf kennelijk geen echte bevrediging‭: ‬men verlangde naar een meer mystieke beleving van de waarheid‭. ‬En de beschouwingen van Plato sloten daarop aan‭: ‬ratio‭ ‬en‭ ‬religie‭ ‬vloeiden in het Neoplatonisme harmonieus inéén‭.‬

Een nieuw Neoplatonisch tijdperk‭: ‬grensvervaging tussen ratio en religie

Die geschiedenis herhaalt zich in onze tijd‭, ‬want net als in de late Oudheid vervaagt ook nu bij de moderne verlichte mens‭, ‬in deze‭ ‬‘nadagen van de Verlichting’‭, ‬de grens tussen ratio en religie‭, ‬tussen denken en geloof‭, ‬tussen wetenschap‭, ‬filosofie en mystiek‭: ‬vele moderne wetenschappers zoeken koortsachtig‭, ‬met ingewikkelde machines‭, ‬naar het‭ ‬‘wezen der dingen’‭, ‬naar het mystieke Oerdeeltje‭, ‬de Oervonk‭, ‬waaruit al het bestaande zich heeft ontwikkeld‭, ‬geëvolueerd‭. ‬Het moderne denken gaat‭ ‬daarin de weg van het oude Griekenland‭, ‬dat zich eerst met behulp van het logische denken had‭ ‬‘bevrijd’‭ ‬van de religie‭ (‬mythologie‭), ‬maar tenslotte verstrikt raakte in religieuze ratio‭ (‬mystiek‭). ‬Anders gezegd‭: ‬het zogenaamde‭ ‬‘nieuwe tijdsdenken’‭ ‬gaat het oude platgetreden pad van‭ ‬‘mythos’‭ ‬via‭ ‬‘logos’‭ ‬naar‭ ‬‘mystos’‭: ‬opnieuw naar een Neoplatonisch tijdperk‭.‬

‭* ‬In samenhang met de legende over de‭ ‬‘ontvoering van Europa’‭ ‬vanuit een gebied ten Noorden van Israël‭, ‬worden de Grieken die door Homerus‭ ‬Danaioi/Daneërs‭ ‬genoemd worden‭, ‬wel in verband met de stam‭ ‬Dan‭ ‬gebracht‭. ‬Het is wel aannemelijk dat leden van deze zwerfstam via de havenstad Tyrus op de Griekse eilanden zijn beland‭. ‬Het gezegde in Richteren 5:17‭ ‬zou hiervoor een aanwijzing zijn‭: ‬“Dan‭, ‬waarom houdt gij U op bij de schepen‭?‬”‭ ‬Of een andere vertaling‭: ‬“Dan‭, ‬waarom gaat gij scheep‭?‬”