Over de drie missers waardoor de Christelijke missie om het volledige Evangelie van het Koninkrijk Gods aan de volken te verkondigen en vóór te leven, mislukt is
De breuk met het Joodse volk
Meestal wordt de term ‘zondeval van het Christendom’ in verbinding gebracht met het Romeinse Rijk. De koppeling van de kerk aan het bewind van keizer Constantijn zou het begin zijn van de neergang of ontsporing van het Christelijk geloof. Aan deze zondige val in de armen van het keizerlijke Rome ging echter vooraf de breuk met het Joodse volk en met het Joods-Hebreeuwse erfgoed. Een breuk die al lang te voren was voorbereid door enkele kerkvaders en die door de verbinding met het keizerlijke Romeinse Rijk werd bevestigd. In een brief aan de kerkleiders na afloop van het concilie van Nicea (325) schrijft keizer Constantijn o.a. ‘Wij moeten niets gemeenschappelijks hebben met het gehate volk van de Joden’ (De Bijbel en het Christendom, dl. 1 pag. 197).
Het Christendom heeft Rome in de wortel aangetast
Door de breuk met het Jodendom heeft het Christendom veel, heel veel verloren, veel gewicht, veel kwaliteit, veel werfkracht. Door afstand te nemen van het Jodendom is de Christelijke boodschap enorm versmald, vermagerd. Niettemin is deze versmalling of vermagering nog krachtig genoeg geweest om een radicale verandering/omwenteling te weeg te brengen in de Romeins-heidense mentaliteit. Het Christendom is in staat gebleken om de kern van het Joodse erfgoed, van de Hebreeuwse Bijbel over te dragen aan de volkerenwereld.
Tweedelige kern: vergeving en vernieuwing
a. Het Evangelie van de vergeving der zonden. Israëls God is een God van verrassing, van genade (חן chen): Hij neemt onze zonden op Zich en draagt ze weg, zoals gesymboliseerd in het offerritueel op Jom Kipur, dat precies in het hart van de Torah staat (Leviticus 16:21) en dat ook de harde kern vormt van het Nieuw Testamentische Evangelie. Als Johannes de Doper Jêhoshua` ziet naderen, verwijst hij naar dit offerritueel: ‘Zie het Lam Gods dat de zonden der wereld wegdraagt’ Johannes 1:29).
b. Het Evangelie van de radicale verandering en levensheiliging, van de nieuwe mentaliteit. De mentaliteit namelijk van de liefde, van de zelfovergave en de zelfverloochening, waarin de mentaliteit van Israëls God, van Zijn Heilige Liefde zich weerspiegelt. Een Liefde die uitdrukking krijgt in de twee Bijbelse kernwoorden van: chesed חסד (daadwerkelijk liefdebetoon) en ‘emeth אמת (liefdestrouw, betrouwbaarheid). Gods Liefde die Hij door Zijn Geest in ons wil weerspiegelen, is niet vaag en vluchtig, maar concreet en duurzaam, niet egocentrisch, maar volledig gericht op de ander.
Deze mentaliteit van chesed חסד en ‘emeth אמתdruisen in tegen de oerheidense mentaliteit waarvan Rome het symbool is: de mentaliteit van zelfhandhaving en zelfbevrediging, van heerszucht en oorlogszucht, van vergelding en wrede wraak, van onbarmhartigheid tegenover wat teer en zwak is, van het minachten van mensenlevens en het genieten van bloedige gladiatorspelen etc.
Aanvankelijk ontstond er een hevige botsing tussen deze twee radicaal verschillende gezindheden, waarbij het Christendom steeds de verliezer was: de jonge kerk telt tal van martelaren. Maar tenslotte gaf het uitgeputte Romeinse Rijk zich gewonnen aan deze dynamische godsdienst, met zijn unieke mentaliteit die wortelt in het Hebreeuws-Joodse erfgoed. Het is een historisch gegeven dat het jonge apostolische Christendom daardoor de kern van de Joodse erfenis vanuit Jeruzalem heeft overgedragen naar het hart van het toenmalige wereldrijk en het daardoor van binnenuit heeft veranderd. Hierbij moet echter wel nadrukkelijk worden aangetekend dat de Christelijke missie in het Romeinse Rijk mede voorbereid is door de Joodse aanwezigheid in vrijwel heel de toenmalig bewoonde wereld. Van grote positieve invloed daarbij is ook geweest het grote aantal zogenaamde Jodengenoten: duizenden, volgens sommige schattingen zelfs miljoenen Romeinse burgers, waren destijds zeer geboeid door de Joods-Bijbelse ethiek en levensstijl.
Wat het Christendom niet heeft overgedragen
In het boek van de Handelingen der apostelen staat een merkwaardig gegeven waar meestal vanwege de (bewust?) onzorgvuldig overgeleverde tekst gemakkelijk overheen gelezen wordt. Daar staat dat de Joodse apostelen, toen zij in Jeruzalem in vergadering bijeen waren, aan al hun volgelingen het advies gegeven hebben om elke Shabbat op Joodse les te gaan: ‘immers van oudsher wordt in elke stad (= in heel het Romeinse Rijk) de Mozaïsche Torah uitgelegd, daar deze elke Shabbat in de synagogen wordt voorgelezen’ (Handelingen 15:21). Helaas heeft het apostolische Christendom dit wijze apostolische advies vanuit Jeruzalem om op Joodse les te gaan, in de wind geslagen/genegeerd, waardoor het niet de hele Joodse erfenis heeft overgedragen aan de volkerenwereld. Minstens drie wezenlijke elementen, drie onmisbare gegevens voor de ontplooiing van het volksleven en het samenleven der volken, zijn bewust achterwege gehouden en aan de volkerenwereld onthouden.
De negatieve gevolgen van deze drie missers zijn gigantisch. Maar eerst de drie apart:
1. Het Christendom is het zicht kwijt geraakt op de blijvende roeping van Israël om als Gods Eersteling een licht voor de volken te zijn. In plaats daarvan heeft het zichzelf als de wettige vervanger van Israël gepresenteerd. Het Joodse volk had na het jaar 70 weliswaar geen eigen staatkundig bestaan meer, maar ook in de verstrooiing, júist in de verstrooiing te midden van de 70 volken, bleef het Joodse volk Gods Eersteling, bleef het een koninklijke en priesterlijke bevolkingskern die een leidinggevende, richtingwijzende en Torah-onderwijzende functie kon vervullen. Juist naar die functie hebben de wijze apostelen verwezen; in elke stad in heel het Romeinse Rijk tot aan de Rijn in Nederland waren er Joodse kernen aanwezig! Maar de volken hebben hen niet geacht, hebben hen geminacht, hen weggerukt, verdrukt, waarbij de Kerk zelfs een hoofdrol speelde.
2. Het Christendom heeft de Joods-Hebreeuwse, aardse toekomstverwachting volledig genegeerd. De leegte van Israël en daarmee van het Joods Hebreeuws Bijbelse denken werd opgevuld met het Griekse denken dat sterk gericht is op het Hogere*. Het Christelijk perspectief raakte daardoor meer en meer los van Gods goede aarde en werd sterk gericht op het Hemelse: ‘hier beneden is het niet’, ‘daar Boven is een heerlijk oord’. De Hebreeuws Bijbelse belofte van een toekomstig vreedzaam samenleven der volken met Tsion in het centrum (Micha 4:1-4) werd volledig vergeestelijkt, waarbij ook de overduidelijke vredesboodschap van de Engelen bij de aankondiging van Jêshoshua`s geboorte (Lukas 2:14) niet serieus werd genomen. ‘Vrede op aarde’ werd opgevat als ‘vrede met God’ of ‘vrede in het hart’.
* Terwijl in het Hebreeuws-Joodse erfgoed alle nadruk ligt op het doen, op de levensstijl, op de ordeningen voor een goed functionerende samenleving in gezin en maatschappij, kwam onder invloed van de Griekse filosofie ook een sterk accent op de theologische vraagstukken: niet het leven uit het geloof maar het denken over het geloof, niet de geloofsvrucht, maar de geloofsleer werd dominant.
3. Het Christendom heeft het Joods-Hebreeuws-Bijbelse zicht verloren op de heiliging van heel de volksgemeenschap op basis van de Mozaïsche Torah. Anders gezegd: men had wel oog voor de persoonlijke levensheiliging = voor de radicale vernieuwing van de individuele mens in wie de heilige Liefde Gods, Zijn chesed חסד en ‘emeth אמת zich wil weerspiegelen, maar men had geen oog voor de radicale Richtlijnen die God Zelf in Zijn Onderwijs aan Mozes heeft voorgeschreven met betrekking tot de ordeningen van de tijd (het in acht nemen van Zijn Shabbat en Zijn feesttijden) en van het aardse bezit (het geven van de eerstelingen en de tienden, de periodieke kwijtschelding van schulden en de herverdeling van het grondkapitaal). Met het verlies van het juiste zicht op de blijvende roeping van Israël heeft men ook volledig het zicht verloren op de blijvende betekenis van de Mozaïsche Torah.
De leidende gedachte was en is veelal nog: nu met het voortbrengen van de Messias de roeping van Joodse volk vervuld is, is ook de Torah vervuld. Nu zijn we vrij van de Wet! Nu kunnen we onze eigen tijdsindeling maken en onze eigen regelingen ontwerpen voor het omgaan met de aarde en het aardse bezit. Met Pesach פסח en Shawu`oth שבועו hebben we niets meer te maken en zeker niet met dat aardse feest van Sukoth סוכות: het ons beloofde Land is de hemel!
Daarom zijn ook al die richtlijnen voor het afstaan van de eerstelingen, het kwijtschelden van schulden en herverdeling van grondbezit vervallen. Aanvankelijk was er nog wel een zekere aansluiting bij de Bijbelse traditie, zoals het renteverbod in de Middeleeuwen en de data van jaarlijkse feesten ‘in de buurt’ van Pesach en Shawu`oth. Naarmate echter de volkssamenleving zich vrij maakte van de kerkelijke dominantie (op zich zeer terecht) regelt de moderne samenleving alles volledig naar eigen believen. Ons aardse bezit is ons bezit, ons eigendom is ons eigendom, ons grondkapitaal is ons kapitaal: niks te herverdelen! En onze vrije tijd is onze tijd, dat regelen we zelf: geen Paas- of Pinkstervakantie, laat staan een Sukothvakantie, maar Eindejaarsvakantie, Krokusvakantie, Meivakantie, Herfstvakantie met bovendien nog tal van tussentijdse gedenkdagen: heiligendagen, moederdagen, vaderdagen etc. Het verlies van de relatie met het Joodse volk en dus met de God van het Volk, Die de Koning is van alle volken, betekent het verlies van Zijn Shabbat (Gen. 2: 2,3) en Zijn Feestdagen als volksfeesten (Leviticus 23:1-4).
De gemeente onder de volken werd narcistisch
Door het verlies van het zicht op Israël als Gods blijvende Eersteling en het gemis aan een aards toekomstperspectief en vooral het negeren van het Torah-onderwijs, raakte de kerk volledig gericht op zichzelf. Men zag zichzelf als het enige noodzakelijke voertuig naar de hemelse toekomst: ‘buiten de kerk geen zaligheid’. Deze narcistische zelfliefde heeft gigantische gevolgen gehad. Uiteraard kan men niet alle schuld geven aan de Kerk, maar deze is door haar hemelgerichtheid en door haar bewust negeren van de Goddelijke Richtlijnen voor vrede en welvaart op aarde, wel mede schuldig aan een eeuwenlange trieste geschiedenis van leed en ellende wereldwijd. Met een toppunt in onze tijd: nooit waren er op Gods goede aarde waarvoor Hij Zijn zegenrijke Richtlijnen gaf – nota bene op de Berg Sinaj, temidden van een onvruchtbaar woestijngebied – nooit waren er zoveel onstuitbaar opdringende woestijnen, nooit waren er zoveel hongerigen, nooit zoveel vluchtelingen, nooit in geen periode van de wereldgeschiedenis waren er zoveel slachtoffers van oorlogen en terrorisme en… antisemitisme als de laatste honderd jaar en nog nooit waren de toekomstperspectieven in vrijwel alle levenssectoren zo massaal somber als nu.
Focus op de gemeente als oefenplaats voor mondigwording
Kerkelijk narcisme, waarbij Kerk en Koninkrijk vereenzelvigd worden, is radicaal fout, maar niet fout is het focussen op de kerk als startplaats voor vernieuwing en als oefenplaats voor de mondigwording van de volkssamenleving. De oefening en instructie kan het best beginnen bij de ouders in de gezinnen: zij zijn geroepen om priester te zijn aan de huistafel, dankzeggend onderwijzend. Ouders en oudsten (presbyters) allereerst, maar dan ook leraren en politici. De kerk is de Plek waar niet alleen de Goddelijke Vergeving en Vernieuwing, de Levensheiliging in de breedste zin van het woord, wordt geproclameerd en gevierd, maar ook onderwezen aan de Hand van het Goddelijk, Mozaïsch Onderwijs. De ware Kerk is ook een Torahschool.
* Een Kerk die zich beperkt tot de twee kernen van het Evangelie en de Torah negeert, sluit zich gemakkelijk aan bij de heersende Babylonische oververstedelijkte, oververtechniseerde en in veel opzichten ontaarde massacultuur. Of men poogt om binnen deze Godvergeten, verstikkende cultuur nog te redden wat er te redden is.
De hele Bijbel, zowel OT als NT (Genesis 11: 1-9; Openbaring 17, 18) is in principe anti-babylonisch. De Mozaïsche wet is in hoofdzaak afgestemd op kleinschalige agrarisch-ambachtelijke samenlevingsverbanden en het profetisch perspectief is dat ‘ieder mag zitten onder eigen wijnstok en vijgenboom’ (Micha 4:4). In zijn brief aan de ballingen in Babel zegt Jeremia weliswaar dat zij voor de stad waarheen God hen als ballingen heeft weggevoerd de shalom (vrede, welzijn, welvaart) moeten zoeken en voor haar moeten bidden, ‘want in haar welzijn zal Uw welzijn gelegen zijn’ (Jer. 29:7), als echter Babel zich niet laat gezeggen en niet laat zegenen maar volledig gaat ontaarden, dan kondigt diezelfde Jeremia deze stad een verschrikkelijk oordeel aan en roept hij de ballingen op om te vertrekken: ‘vlucht uit Babel, laat ieder zijn leven redden!’ Geheel in lijn hiermee roept later de profeet Johannes zijn medegelovigen en ook ons op: ‘Gaat uit van haar mijn volk, opdat gij geen deel hebt aan haar zonden en niet ontvangt van haar plagen’ (Jeremia 51:6; Openbaring 18:4). Een kerk die kritiekloos zich koestert in Babel en niet haar leden maant om de ‘vluchtkoffers’ klaar te zetten, zal met Babel vergaan.
R.L. Modeth