Eerst terug naar de Zondag én dan… terug naar de Bijbelse feesten
Het blijkt in de praktijk heel moeilijk om de Bijbelse feesten van Pesach, Shawu`oth en Sukoth te koppelen aan de Christelijke, kerkelijke feesttijden van Pasen en Pinksteren en Kerst. Dat geldt vooral voor de Kersttijd, maar toch ook wel voor de Paastijd. Waar ligt dat aan? Dat komt omdat deze twee feesttijden min of meer een mengvorm zijn van Christelijke en oud-heidense motieven. Ook bedienen beide zich veelal van oud- heidense symbolen, zoals de kerstboom, het paasei, de paashaas etc. Bovendien zijn Kerst, Pasen en Pinksteren typisch kerkelijke feesten, gericht op de geloofsverdieping van de kerkelijke gemeente, terwijl de Bijbelse feesten volksfeesten zijn gericht op de heiliging van het volksleven. Gemeente en volk (of: Kerk en Koninkrijk) zijn twee verschillende grootheden. Waar die twee verward worden, raakt niet alleen het zicht vertroebeld op het Godsvolk Israël, maar ook op de eigen volksgemeenschap.
Focus op de Zondag
Toch moet er een oplossing zijn. Immers Oude en Nieuwe Testament*, Tenakh en Evangelie, die twee horen wezenlijk bij elkaar. Misschien is de beste oplossing om in lijn met Calvijn de Christelijke feesten radicaal af te schaffen en de hoofdthema’s ervan – de Godsverschijning in Jêhóshua`, Zijn lijden en Opstanding, en de Uitstorting van de Heilige Geest -te focussen op de Zondagen**. De Zondag is niet alleen opstandingsdag maar ook de dag waarop de Geest is uitgestort: Zondag is Pasen en Pinksteren inéén. Zondag is kerkedag, verkondigingsdag bij uitstek. Zondag is vooral ook bekeringsdag: elke Zondag opnieuw moet aan het Godsvolk en aan allen die mee gekomen zijn het Evangelie van Kerst, Pasen en Pinksteren verkondigd worden, moeten allen weer dringend opgeroepen worden zich van harte te bekeren, vergeving te aanvaarden, zich te laten reinigen door het Bloed van het Lam en zich open te stellen voor de komst en de doorwerking van de Heilige Geest.
Iedere Zondagmorgen zit de gemeente – aldus dr. A.A. van Ruler – weer onder de prediking als ‘baarlijke heidenen’. Het heidendom in ons is ‘onsterfelijk’ (dr. K.H. Miskotte). Dit heidendom, deze innerlijke weerzin en weerstand tegen Israëls God en Zijn zegenrijke Richtlijnen, moet elke Zondagmorgen weer dood verklaard, dood geproclameerd worden door de verkondiging van Kruis en Opstanding.
* Volgens Calvijn gaat het in beide Testamenten om het zelfde Evangelie, alleen in het Nieuwe Testament is alles veel duidelijker geopenbaard, (Institutie 11, hfst 9,10).
** Omdat Calvijn in het spoor van de kerkelijke traditie de betekenis van het Oude Testament sterk vergeestelijkte, had hij helaas geen oog voor de blijvende, hoogwaardige betekenis van de Bijbelse feesten voor de heiliging van het volksleven. De rampzalige gevolgen hiervan worden zichtbaar bij de huidige kerkverlating: omdat de Bijbelse volksfeesten vervangen zijn door specifiek kerkelijke feesten, verliest men bij kerkverlating behalve de band met de Kerk ook de band met de God van de Kerk en valt men terug in een heidense leegte die zich opvult met heidense feestenen en festivals (zie ook het artikel over ‘Zeven Rampzalige Misverstanden’, no. 7, pag. 16).
Bekering van het volksleven
Waar de hoofdthema’s van het Evangelie gericht zijn op de Zondagen (met in de namiddags, op de Emmaüstijd, zo mogelijk het Emmaüsleerhuis en daarna de avondmaaltijd in de huisgemeente) komt er alle ruimte voor de viering van de Bijbelse feesten. Hierbij ligt de nadruk niet zozeer op persoonlijke bekering en levensvernieuwing, maar op de bekering, vernieuwing en heiliging van het volksleven, met voorop het gezins- en familieleven. Bij het Pesachfeest gaat het om bevrijding uit de maatschappelijke en politieke verdrukking. Sháwu`oth (Pinksteren) is gericht op het onderricht in de Torah en het inschrijven ervan in de harten door de Heilige Geest (Jeremia 31:33; Hebreeën 8:10; 10:16), zodat de Leefregels voor het ordenen van de tijd (Shabbat, dagelijkse getijden, jaarlijkse feesttijden) en voor het ordenen van het aardse bezit (tienden, eerstelingen, kwijtschelding van schuld e.a.met het oog op welvaart voor allen en alle volken) als vanzelfsprekend worden ervaren en men vooral ook de simchat Torah beleeft: de vreugde om als volksgemeenschap te wandelen op de wegen van Gods Wet.
Het vieren van Sukothfeest betekent de herinvoering van de bijna geheel verdrongen jaarlijkse ‘dankdag voor het gewas’. Sukoth geeft een voorsmaak van de vreugde over de komende uittocht uit onze moderne oververstedelijkte massamaatschappij gekoppeld aan de vreugde en over de komende intocht in het ons allen beloofde land, ‘ieder onder eigen wijnstok en vijgenboom’ (Micha 4:1-4).
Jom Kipur
Het hoofdthema van Jom Kipur is de gemeenschappelijke schuldbelijdenis als gehele samenleving, als dorp of stad, als volk en volkerenwereld met daarna de daadwerkelijke overdracht van al onze zonden op het Lam Gods (Lev. 16:21; Joh.1:29).
Shabbat-Zondag
Tenslotte nog een notitie over Shabbat-Zondag. Die twee mag men niet vermengen, niet verwarren, het zijn twee totaal verschillende tijdsdelen. De Zondag is geen Shabbat en de Shabbat is geen Zondag.
De Shabbat is voor de mens, voor rust en viering in gezin en samenleving, de Zondag is voor de gemeente (‘de voortrekkers’) voor toerusting, voor het leerhuis en viering in de discipelkring.
Het is een historische misvatting dat men van de Zondag een Shabbat heeft gemaakt. Maar het is ook volkomen verkeerd en funest als men nu van de Shabbat een Zondag maakt, een gemeentedag, een toerustingsdag met veel onrustig heen en weer gereis, ten koste van gezin en samenleving. Het gaat God juist om het gezin en de samenleving. De gemeente heeft geen doel in zichzelf, is als kring van uitverkoren voortrekkers gericht op de bevrijding en heiliging van heel de volksgemeenschap. De Bijbellezing en het gebed in de gemeente is een (godsdienst)- oefening voor de Bijbellezing en het gebed aan de huistafel. De avondmaalsviering in de gemeente wil zich voortzetten in de dagelijkse dankzegging over het brood, en over de wijn in het weekend aan de Shabbatsmaaltijden.