Een Bijbels principe‭: ‬Vasten‭, ‬opstaan en lofprijzing‭ – Deel 2

In het Hebreeuws is er een duidelijk woordverband tussen de werkwoorden‭ ‬Tsúm‭ (=‬vasten‭), ‬Qúm‭ (=‬opstaan‭) ‬en‭ ‬Rúm‭ (=‬verhogen‭). ‬In de Bijbel komen deze woorden regelmatig terug als basisprincipe bij het vasten‭.‬

Het draait namelijk om de houding van de mens‭: ‬door het lichamelijke te‭ ‬‘verwaarlozen’‭ ‬en hier minder aandacht aan te besteden‭, ‬kan de mens zich meer richten op het geestelijke‭. ‬Het gaat dus om nederigheid‭, ‬zichzelf klein maken‭. ‬In Bijbelse tijden deed men dit letterlijk door op de grond te gaan liggen‭ (‬2‭ ‬Samuël 12:20‭). ‬Maar na deze‭ ‬‘apart gezette’‭ ‬periode moest men weer opnieuw‭ ‬‘opstaan’‭.‬

In letterlijke zin zoals we lezen over Koning David‭: ‬‘‭… ‬David‭ ‬stond‭ ‬van de grond‭ ‬op‭ (‬Qúm‭), ‬nam een bad‭, ‬wreef zich in met olie en trok andere kleren aan‭, ‬hij‭ ‬ging het huis des HEREN binnen‭ ‬en boog zich neder‭ (‬vers 21‭)‬’‭. ‬Maar ook in figuurlijke zin‭: ‬na een intense geestelijke periode is het goed om geestelijk weer‭ ‬‘op te staan’‭ ‬en verder te gaan met het leven‭. ‬Het vasten is dus feitelijk een geestelijk‭ ‬‘liggen’‭, ‬een verootmoedigen‭, ‬dat gevolgd moet worden door een geestelijke‭ ‬‘opstanding’‭ (‬1‭ ‬Koningen 21:12‭, ‬15‭).‬

4-Lichamelijk gezien is er natuurlijk een beperking aan het vasten‭. ‬Het maximum zonder eten‭, ‬maar wel drinken ligt rond de 60‭ ‬dagen‭. ‬Zonder water is dit slechts 3-6‭ ‬dagen‭. ‬Maar geestelijk is er ook een beperking‭. ‬Vanuit de Bijbel is het vasten slechts voor een beperkte periode‭, ‬dat betekent een begin maar ook duidelijk een einde‭. ‬Zo staat er in het boek Joël‭: ‬‘Kondig een vastentijd af’‭, ‬letterlijk Heilig of zet apart‭ (‬Qádash‭) ‬een vastentijd‭ (‬Zie Joël 1:14‭, ‬2:15‭). ‬Voor het vasten geldt dus een aparte tijd‭.‬

Bijvoorbeeld bij de dood van Saul werd zeven dagen gerouwd‭ (‬1‭ ‬Samuël 31:13‭). ‬We kunnen uit de Bijbel leren dat er tijd is om te‭ ‬rouwen‭, ‬maar dat deze tijd ook moet eindigen‭. ‬In onze moderne samenleving is er helaas nauwelijks nog plaats voor rouwbeleving‭. ‬Men wil over het algemeen geen rouw‭-‬‘arbeid’‭ ‬leveren door bijvoorbeeld te vasten‭, ‬maar men stopt liever het verdriet weg en vervangt het met zaken die afleiding geven‭. ‬Daarnaast spreekt de Bijbel van een geheiligde‭, ‬apart gezette tijd‭, ‬zodat we niet ons hele leven erin blijven hangen en teruggrijpen‭ ‬naar een bepaalde gebeurtenis of overlijden‭, (‬het gaat hier dan om de intense rouw en de verwerking hiervan‭, ‬want verdriet blijft altijd aanwezig‭). ‬Misschien zou er net als het zwangerschapsverlof standaard een‭ ‬‘rouw’verlof moeten zijn geregeld bij het overlijden van naaste familieleden‭.‬

Maar dit opstaan alleen is niet het einddoel van het vasten‭. ‬Het is geen opstaan om weer door te gaan met leven alsof er nooit iets gebeurd is‭. ‬Het doel is om God te verhogen‭ (‬Rúm‭). ‬Dit principe zien we telkens terug in de Bijbel‭: ‬men houdt een bepaalde vastenperiode‭, ‬als deze periode ten einde is staat men op om God te prijzen‭! ‬In het Hebreeuws een makkelijk ezelsbruggetje‭: ‬Tsoem-Koem-Roem‭.‬

Deze volgorde zien we bijvoorbeeld in het boek Nehemia 9‭ ‬waar de Israëlieten vasten‭ (‬vers 1‭, ‬Tsúm‭), ‬en toegesproken worden door de Levieten met de woorden‭: ‬‘Staat op‭ (‬Qúm‭), ‬prijst de HERE‭, ‬uw God‭, ‬van eeuwigheid tot eeuwigheid‭; ‬ja‭, ‬men prijze uw heerlijke naam‭, ‬die verheven‭ (‬Rúm‭) ‬is boven alle lof en prijs’‭ (‬Nehemia 9:1-5‭). ‬Hetzelfde principe wordt beschreven in Psalm 35‭, ‬een vastenpsalm‭. ‬David beschrijft zijn vijanden die tegen hem‭ ‬opstaan‭: ‬‘Gewelddadige getuigen staan op‭ (‬Qúm‭), ‬zij vragen mij naar wat ik niet weet’‭ (‬vers 11‭). ‬Het zou een menselijke reactie van David zijn om deze vijanden aan te vallen‭. ‬Toch doet hij iets tegen alle verwachting in‭, ‬trekt hij niet ten strijde‭, ‬maar verootmoedigt zich met vasten‭ (‬Tsúm‭, ‬vers 13‭) ‬en vraagt God in zijn plaats op te staan‭ (‬Qúm‭, ‬vers 2‭) ‬tegen zijn vijanden‭.‬

Een belangrijke les is dat de mens pas mag gaan staan na een geestelijk verootmoedigen‭, ‬zodat God voor ons zal opstaan‭. ‬David eindigt de Psalm met het verhogen‭ (‬Rúm‭) ‬van God met de woorden‭: ‬‘Van uw gerechtigheid zal mijn tong spreken‭, ‬van uw roem wil ik zingen‭, ‬dag aan dag’‭. (‬Zie hetzelfde principe in Psalm 109‭). ‬In een andere Psalm vat David het krachtig samen dat God opstaat voor de mens en hem weer helpt opstaan na een periode van rouw‭ (‬en vasten‭): ‬‘Mijn rouwklacht hebt Gij veranderd in een reidans‭, ‬mijn rouwkleed hebt Gij losgemaakt‭, ‬met vreugde mij omgord opdat mijn ziel U‭ ‬zou psalmzingen‭, ‬en nimmer verstommen‭. ‬HERE‭, ‬mijn God‭, ‬voor altijd zal ik U loven’‭ (‬Psalm 30:11-12‭).‬

Oprecht vasten

Het gaat bij het vasten met name om het innerlijke berouw en niet om uiterlijk vertoon‭. ‬Wie zich nog met het uiterlijke bezighoudt‭, ‬kan zich niet voor de volle honderd procent richten op het geestelijke‭). ‬De Bijbel beschrijft dit‭ ‬‘schijnheilig’‭ ‬vasten‭ (‬Zie Jesaja 58‭). ‬Een oprecht vasten is niet bedoeld voor anderen‭, ‬maar voor God‭. ‬Het vasten moest gebeuren voor Gods aangezicht‭, ‬liphnéh JHWH‭ (‬Jeremia 14:12‭ ‬en 36:9‭, ‬Richteren 20:26‭, ‬1‭ ‬Samuël 7:6‭, ‬Nehemia 1:4‭) ‬of ook wel‭ ‬‘in het verborgene’‭ ‬genoemd‭ (‬too kryptoo‭ (‬gr‭.), ‬Mattheüs 6:6‭). ‬Dat betekent dat vasten en bidden altijd samengaat‭. ‬In het boek Daniël wordt de context beschreven van het‭ ‬vasten‭: ‬‘Ik richtte mijn gezicht tot de HERE God‭, ‬om Hem te zoeken‭ ‬in gebed‭ ‬en met smeekbeden‭, ‬met vasten‭, ‬en in zak en as’‭ (‬Daniël 9:3‭, ‬zie ook Handelingen 13:2,1‭ ‬Samuël 7:6‭, ‬Ezra 8:23‭, ‬Nehemia 1:4‭, ‬2‭ ‬Samuël 12:16‭ ‬voor vasten‭ ‬én‭ ‬gebed‭). ‬Koning David wist wat echt vasten was‭, ‬er wordt bij zijn vasten zelfs een verdubbeling van het werkwoord‭ ‬tsúm‭) ‬gebruikt‭: ‬wajátsám dáwid tsóm‭, ‬letterlijk staat hier‭: ‬‘en David vastte een vasten‭…‬’‭ (‬2‭ ‬Samuël 12:16-23‭). ‬Dit betekent een versterking van het vasten‭, ‬een vasten met de ziel zoals Psalm 69:10‭ ‬beschrijft‭. ‬In Zacharia 7:5‭ ‬wordt het oprechte vasten benadrukt als God een aanklacht tegen het volk heeft‭: ‬‘‮…‬hebt gij dan inderdaad‭ ‬voor Mij‭ ‬een vasten gevast‭?‬’

‭- ‬Vasten‭ (‬צום‭ ‬Tsúm‭),‬

‭- ‬Opstaan‭ (‬קום‭ ‬Qúm‭),‬

‭- ‬Lofprijzen‭ (‬רום‭ ‬Rúm‭).‬

5-Verzorging van het uiterlijk werd in Bijbelse tijd gedaan door het gezicht in te smeren met olie‭, ‬te vergelijken met onze huidverzorgings-producten of make-up‭ (‬Mattheüs 6:16-18‭, ‬2‭ ‬Samuël 12:20‭, ‬Daniël 10:2‭).‬

6-De letters in het woord Tsúm zijn ook veelzeggend‭: ‬de Tsadé staat voor de rechtvaardige‭, ‬de Waw voor de mens‭, ‬de sluitMem voor de gesloten mond‭ (‬zie ook dámam‭ = ‬zwijgen‭). ‬De letters symboliseren‭: ‬de rechtvaardige mens die zijn mond gesloten houdt‭. ‬

Ruben vd Giessen