Het Koninkrijk Gods is simpel gezegd een samenleving waar God de Baas is. Een samenleving, waar met name ouders, leidinggevenden, onderwijzers, politici publiekelijk Zijn gezag erkennen en uitdrukkelijk beloven om het leven en samenleven in te richten volgens de grondwet van Zijn Koninkrijk (de liefde tot God en de naaste) en de uitwerking daarvan in de Mozaïsche Torah (vooral wat betreft de ordening van de tijd: Shabbat, feesttijden = tijd voor God en de naaste – en de ordening van het bezit: tienden, eerstelingen, regelmatige kwijtschelding van schuld, herverdeling van grondbezit). Zoals Israël dat deed aan de voet van de Sinaï: ‘Wij zullen doen en horen!’
Het perspectief van Israëls profeten is dat eenmaal alle volken in dit spoor van Israël zullen gaan (Jesaja 2:1-4), zich met Gods eersteling verenigen in Zion – in saamhorigheid aan Zijn Torah – tot één Bruidsvolk, waarbij de volken gezien worden als zijnde ‘in Zion geboren (Ps. 87).’ Anders gezegd: het Koninkrijk Gods is een samenleving, die doorlopend en in de volle breedte geheiligd wordt, verbonden wordt met de Heilige Israëls, de Ene, de Unieke, die gestalte nam in Jehoshua van Nazareth, de Gekruisigde en Opgestane, de Koning van Israël. Deze heiliging, deze verbinding met de Heilige voltrekt zich, behalve door dankzegging en lofzang, ook door sociale gerechtigheid (= liefdebetoon aan de medemens). Maar hét heiligingsmiddel is toch de gemeenschappelijke dankzegging: door lofzang op gezette tijden (dagelijks, wekelijks en gedurende het jaar) bevestigen wij als samenleving de band met Israëls God, en versterken wij Zijn Koningschap. Want Hij troont op onze lofzangen.
En de Kerk? De Kerk of de Messiaanse gemeente is een tijdelijke hulpconstructie ten dienste van het Koninkrijk Gods. De wereld is nog goeddeels bezet gebied, in de greep van de vorst der duisternis, die met behulp van aardse tirannen (farao’s) of geestelijke machten (baäls, volksgoden) zich verzet tegen de doorbraak Gods Koninkrijk op aarde. De Kerk is een kring van Godsgezanten, die de MessiasKoning uitgezonden heeft om onder de volken Zijn Koninkrijk aan te kondigen en voor te leven in lofzang en dienstbetoon. Zolang de Messiaanse Koning nog niet Zelf in heerlijkheid is verschenen, is de Kerk Zijn lichaam, Zijn mond, Zijn hand. De Kerk is niet het Koninkrijk, niet het Godsvolk, niet het nieuwe Israël. De Kerk is er ten dienste van het Koninkrijk. De Kerk is niet de bruid, de Kerk is het lichaam van de Bruidegom en dat maakt een groot verschil. Weliswaar behoren de leden van de Kerk tegelijk ook tot de samenleving – ze zijn ook vaders of moeders, onderwijzers, werkgevers of politici en als zodanig zijn zij ook lid van het Bruidsvolk – maar als kerklid, als lid van het Messiaanse lichaam staan zij in een aparte positie, staan zij aan de zijde van de Bruidegom.
Wat is nu het grote misverstand? Er is een Rooms-katholiek misverstand en een Dopers-Evangelisch misverstand, die echter uit één en dezelfde wortel ontspruiten. Volgens deze twee, grote kerkhistorische stromingen is het Koninkrijk niet iets voor hier en nu, maar voor later. Tot zolang is de Kerk of de Messiaanse gemeente de plaatsvervanger van het Koninkrijk Gods. Deze vervangingsleer heeft enorme consequenties niet alleen voor de visie op Israël, maar ook voor de visie op ons eigen land, maatschappelijk en politiek.
Een relatiestoornis met grote gevolgen
De verhouding Kerk en Koninkrijk is een gevoelig thema. Een relatiestoornis tussen die twee kan ernstige gevolgen hebben voor beide en met name voor Israël, de eersteling van Gods Koninkrijk. Daarom is het van groot belang om een helder zicht te ontvangen op elk van die twee en op hun juiste onderlinge verhouding. Wat is het Koninkrijk Gods of het Messiaanse Rijk en wat is de Kerk of de Messiaanse gemeente? Onderstaande overwegingen zijn niet bedoeld als ‘laatste woorden,’ maar als stimulansen tot verdere studie.
Het koninkrijk Gods: een samenleving op basis van Gods Richtlijnen
Men kan het Koninkrijk Gods ‘simpelweg’ omschrijven als die samenleving waarover God, Israëls God, ‘de Baas is’ en waar het leven geordend is volgens Zijn programma. Het is een volkssamenleving, waarin de gezagsdragers (ouders, oudsten, onderwijzers, werkgevers, wetenschappers en politici) publiekelijk Gods gezag hebben erkend en daarbij uitdrukkelijk beloofd hebben om de samenleving in te richten (en ook zelf in hun persoonlijk leven te handelen) overeenkomstig de grondwet van Zijn Koninkrijk: de liefde tot God en de naaste. Een liefdeswet die in de Mozaïsche Torah nader is uitgewerkt met betrekking tot de ordening van het bezit (geven van de tienden, periodieke herverdeling van landgoederen) en de ordening van de tijd (de dagelijkse getijden, wekelijkse Shabbat en de feesttijden in voor – en najaar).
Het koninkrijk Gods: een bevrijde, geheiligde samenleving
Het Koninkrijk Gods kan men ook meer theologisch kenschetsen met de twee Bijbelse kernwoorden: bevrijd en geheiligd. Het is een volkssamenleving die zich door God heeft laten bevrijden. Bevrijden niet alleen uit de greep van de volksgoden (heidense volksreligie of elitaire mystieke religie), maar ook uit de greep van de ’goddelijke Rede’ of het ‘zelfstandige denken’ dat de samenleving inricht naar eigen goeddunken (liberalisme of socialisme, beide met hun ‘humanistische wetten’ over euthanasie, abortus, prostitutie, homohuwelijk etc. etc.).
Het Hebreeuwse woord voor ‘bevrijding’ is ‘jêshu`áh’ of jesha`, van de stam `jásha`, die in diverse vormen meer dan 400 keer voorkomt in de Hebreeuwse Bijbel. In Jehoshua van Nazareth kreeg Gods bevrijdend handelen een unieke historische gestalte, met wereldwijde betekenis. Door Hem, door Zijn Zelfovergave als het Lam Gods en door de kracht van Zijn Geest kunnen nu alle volken zich laten bevrijden, en na de bevrijding door Diezelfde Geest zich laten heiligen. Een geheiligd volk is een met de Heilige verbonden volkssamenleving waar Hij, Israëls God, troont op aller lofzang. Vooral dat laatste is belangrijk. Want hoe houdt een volk na zijn bevrijding de verbinding met Israëls God in stand? Door te gaan op Zijn wegen en te breken met de heidense levensstijl, vooral met heidense tijdsordening (feesten, vieringen), die de band met volksgoden levend houdt. Alleen op de weg van Heilige blijft een volk geheiligd. Alleen door Gods geboden te volgen, blijft het met God verbonden. Alleen aan de hand van de heilige (= heiligende) Leefregels, blijft de band met de Heilige in stand.
En het is de Heilige Geest Die deze heiligende (= verband onderhoudende) wetten wil inschrijven in onze harten. Niet alleen de Kernwet van de liefde tot God en de naaste, maar ook de uitwerking ervan in de Mozaïsche Torah. De Geest leert ons anders om te gaan met ons bezit en met onze tijd. We leren hoe heiligend (verbindend) het is om een bepaald gedeelte van onze goederen af te staan voor de Heilige en Zijn dienst (de tienden o.a.) en vooral hoe verbindend (heiligend) het werkt om de door Hem vastgestelde tijdsdelen vrij te maken voor Hem (morgen en avondgebed, wekelijkse rustdag, jaarlijkse feesttijden). Alleen zo komt de Koning tot Zijn volk, krijgt Hij de plaats die Hem toekomt in onze samenleving, de plaats in het midden, tronend op aller lofzang.
Israël Gods eersteling
Het eerste volk dat zich door God heeft laten bevrijden en zich heeft laten heiligen door de goddelijke grondwet te aanvaarden, met alle heiligende handelingen betreffende het bezit en de tijdsordening, zijn de kinderen Israëls. Na hun bevrijding uit Egypte hebben zij in een plechtige ceremonie aan de voet van de Sinaï publiekelijk uitgesproken nadat Mozes eerst de hele grondwet van Gods Koninkrijk aan hen had voorgelezen: ‘Wij zullen doen en horen (Ex.24:7).’ Een plechtigheid waarbij offerbloed op hun hoofden gesprenkeld werd, als teken van de geheime achtergrond van hun bevrijding uit Egypte: de sparende Liefde Gods, die in de Pesachnacht aan hun eerstgeborenen voorbijging. Dezelfde Liefde die Isaäk, de eerstgeborene, Israëls stamvader, spaarde op de berg Moria en dezelfde sparende Liefde die in de nacht van het oordeel op Golgotha aan ons voorbijging, onze zonden op Zich nam; en niet alleen de onze, maar die der gehele wereld.
* Een geheiligd, met de Heilige verbonden volkssamenleving, betekent overigens niet dat iedereen, ook niet iedere gezagsdrager een heilig boontje is, dat er geen onrecht of corruptie meer voorkomt. Maar het betekent wel dat ieder en met name iedere gezagsdrager, die zich bewust onder het gezag van de Torah gesteld heeft, met als kern de liefde tot God en de naaste, zich daarop laat aanspreken, zich laat corrigeren en eventueel op basis hiervan laat bestraffen. Zelfs als de gezagsdragers namens het hele volk God en Zijn Torah loslaten – koning Zedekia verscheurt en verbrandt het Woord Gods (Jer.36:23) – laat God Zijn volk niet los. Ook in de ballingschap gedenkt Hij Zijn verbond, blijft Hij met hen verbonden, blijft Israël Zijn eersteling (Rom. 11:29).
De Kerk is de heraut van het Koninkrijk Gods
Wat is de Kerk of de Messiaanse gemeente? De Messiaanse gemeente is iets anders dan het Messiaanse Rijk. De Kerk is niet hetzelfde als de bevrijde, geheiligde samenleving. De gemeente maakt in principe geen deel uit van de gewone samenleving, zij staat er zelfs radicaal tegenover. De Kerk is een aparte groep mensen, die uit de van oorsprong heidense samenleving is weggeroepen en losgemaakt. Waarom losgemaakt of weggeroepen? Om de heraut te zijn van het komende Koninkrijk.
Het woord Kerk: kuriakè – keruks
Het woord kerk, dat niet in de Bijbel voorkomt, zou afgeleid kunnen zijn van het Griekse kuriakè ( = van de Heer). Maar mogelijk hangt het ook samen met het Griekse keruks (heraut). In ieder geval zijn beide woorden een zinvolle aanduiding voor wat de ‘Kerk’ is en heeft te zijn: een kring van mensen die in dienst van hun Heer, de Gekruisigde en de Opgestane, de komst van Zijn wereldomspannend Koninkrijk aankondigen en ook alvast voorleven. Voorleven niet alleen in hun persoonlijk leven, maar ook in hun samenleven als gezin, familie, buurt, maatschappij, eventueel en hopelijk tot in het parlement of de ministerraad toe. Eigenlijk is de uitdrukking ‘mensen in dienst van hun Heer’ nog te zwak voor wat kuriakè in Bijbels licht gezet ten diepste betekent: het zijn letterlijk ‘mensen van de Heer,’ ze zijn echt helemaal Zijn eigendom. Ze zijn door Hem ‘Gekocht uit elke stam en taal en natie (Openb. 5:9-10).’ Nog sterker zelfs: samen vormen zij het lichaam van de Heer: ze zijn Zijn handen, Zijn voeten en vooral Zijn mond. Hij spreekt door hen en handelt door hen. De kerkleden zijn apart gezette mensen: zij zijn de speciale gezanten van de Heer der wereld; persoonlijk en gemeenschappelijk vertegenwoordigen zij de komende Koning, De nu nog in verborgenheid, maar straks zichtbaar vanuit Zion zal regeren over alle volken.
De Messiaanse gemeente als ‘geroepen groep’
De Bijbel gebruikt voor deze ‘mensen van de Heer’ het woord ekklesia.’ Wij vertalen dat meestal met ‘gemeente of Messiaanse gemeente.’ Messiaans is Hebreeuws voor ‘gezalfd’: een Messiaanse gemeente is een kring van gezalfden, gezalfd met de Geest van de Messias, Die dé Gezalfde is, Die dé Koninklijke Zalving (de Volheid van de Inwoning Gods) ontvangen heeft.
Toch is ook de vertaling ’gemeente’ nog iets te zwak, te statisch. Het woord ‘ekklesia’ hangt zeer waarschijnlijk samen met ’klao’ (roepen). Men zou het beter kunnen vertalen als ’geroepen groep.’ De gezalfden met de Heilige Geest zijn weggeroepen uit hun ‘stam en taal en natie’ om door de kracht van die Geest aan hun ‘stam en taal en natie’ het Koninkrijk Gods te verkondigen en voor te leven. Anders gezegd: ze zijn weggeroepen uit hun volk (stad, dorp, buurt, familie, gezin) om dit volk op te roepen tot radicale bevrijding en heiliging, tot een totaal nieuwe levensstijl. Maar dan tegelijk ook om zelf al een voortrekker, een voorpost te zijn, een oefenplaats voor de Bijbelse levensstijl. Als zodanig, als voorpost of bruggenhoofd, is de gemeente een deel van het Koninkrijk. Zoals een militair wat anders is dan een burger, maar tegelijk toch ook een burger kan zijn: een zoon, een huisvader, een werkgever, een parlementariër, zo zijn de leden van de Messiaanse gemeente tegelijk ook leden van de nieuwe samenleving en mogen ze in het spoor van Israël een model zijn voor het anders omgaan met de tijd en met het bezit. Als voortrekkers zijn zij de éérstelingen van het Godsrijk onder de volken.
Vereenzelviging van kerk en Koninkrijk is rampzalig
Als men die eigen, unieke positie van de Kerk niet erkent, als men gemeente en Rijk, Kerk en Koninkrijk met elkaar verwart of vereenzelvigt, gaat er iets mis, zowel met Kerk en gemeente als met de samenleving waaruit zij zijn weggeroepen. Gaat er iets mis ook in onze relatie met Israël, het eerste volk, dat bevrijd en geheiligd is. Na de val van het Romeinse rijk, heeft de Kerk zich uitdrukkelijk voorgesteld als de enige gestalte van het Koninkrijk Gods op aarde. Israël zou definitief hebben afgedaan: ‘Jeruzalem is verwoest, alle Joden zijn uit het Land verdreven, het Mozaïsche experiment is één grote mislukking geworden. Daarom is nu de Kerk de enige instantie op aarde die nog iets van het Rijk Gods in de samenleving kan zichtbaar maken. Hoe? Door heel de samenleving, heel de volksgemeenschap onder haar hoede te nemen, te bevoogden of zogezegd te ‘verkerkelijken.’ Omdat de samenleving niet zelf door Woord en Geest zich kan heiligen, omdat het gewone volk niet mondig genoeg is om door heiligende handelingen zelf de band met de Heilige te bewaren, moet de Kerk dat namens hen doen. De Kerk heiligt heel het leven van geboorte tot dood, door middel van haar heilige handelingen, de zeven sacramenten. De samenleving wordt niet opgeroepen tot radicale bekering en levensvernieuwing, niet tot een breuk met de heidense levensstijl en niet tot een eigen mondige relatie met de Heilige Israëls. Integendeel, de oude heidense levensstijl wordt in principe gedoogd, de heidense feesten krijgen wel een andere gerichtheid, maar via de oude volksgebruiken (folklore) met de daaraan gekoppelde brasserijen, blijft de band met de volksgoden gehandhaafd. De enige boodschap aan de samenleving is: kom maar onder de hoede van de Kerk!’
Naast – en vaak fel tegenover – deze kerkelijke hoofdstroom is er de eeuwen door een tegenstroom geweest (Montanisten, Dopersen e.a.) die in feite helemaal geen boodschap heeft aan de samenleving. Men is volledig gericht op de persoonlijke levensheiliging. Het Koninkrijk Gods krijgt uitsluitend gestalte in de enkeling, in het ‘koningschap over ons hart.’ Ook als men zich verenigt in een gemeente, blijft dit een vereniging van vrije, individueel bevrijde, geheiligde mensen. De enkeling, het individu is het doeleind en niet het volk, niet de wereld. ‘Deze wereld is de ‘boze wereld,’ die we zoveel mogelijk moeten mijden. Voor deze wereld is er geen toekomst: die wacht het oordeel.’
Bij beide stromingen, de hoofdstroom en de tegenstroom, heeft Israël afgedaan en met Israël ook de Mozaïsche Torah, die aan deze eersteling is toevertrouwd (Rom. 3:2). Maar behalve voor Israël zijn beide ook funest voor Kerk/gemeente én samenleving. Als de Kerk de hele samenleving onder haar hoede wil nemen (= de wereld wil verkerkelijken) gaat de Kerk zelf verwereldlijken. Als daartegenover de Messiaanse gemeente haar doeleind puur zoekt in zichzelf, in persoonlijk heil of in de groei van de eigen groep, raakt men verstrikt in geestelijk narcisme. En in beide gevallen verkommert de samenleving. Waar men slechts de samenleving gaat bevoogden of uit de samenleving zoveel mogelijk enkelingen wil bekeren, maar niet de samenleving zelf wil bekeren, blijven de oude structuren (ordening van het bezit en van de tijd) onaangetast. Zodoende ontstaat er geen mondig Godsvolk, dat in gezin en familie, in de werksfeer en in de politiek zelfstandig handelt volgens de Goddelijke Leefregels. Geen volk dat in het spoor van Israël, het eerste mondige Godsvolk, openlijk verklaart: wij zullen doen en horen! Met als gevolg, dat zodra de samenleving emancipeert en zich ontworstelt aan de hoede van de Kerk, de oude volksgeesten weer alle ruimte krijgen en terugkomen met vernieuwde gedemoniseerde kracht. Onze moderne, geseculariseerde cultuur is daar het trieste toonbeeld van.