Zoals een kind na de geboorte niet terug kan in de moederschoot‭, ‬kan de moderne mens‭, ‬nadat zijn‭ ‬‘ik’‭ ‬gewekt is door de Stem‭, ‬niet meer terug in de naïviteit of primitiviteit‭: ‬geen retour tot moeder-natuur‭, ‬moeder-stamgeest of Moeder-Al‭. ‬Ook de moderne kunstmoeders bieden ons geen beschermend bladerdak‭, ‬want overal nog klinkt de nagalm van de Stem‭: ‬‘Adam‭, ‬waar zijt gij‭? (‬Gen‭. ‬3:9‭).‬’

Niettemin beheerst het aanbod van deze‭ ‬kunstmoeders‭ ‬bijna onze gehele moderne samenleving‭: ‬de erotische moeder‭ (‬de verhevigde drang tot buitenechtelijk seksueel verkeer is te zien als een symptoom van het vertwijfeld zoeken naar een moeder‭-‬schoot‭); ‬de religieuze moeder‭ (‬de toenemende interesse voor religies die de grens vervagen tussen‭ ‬“ik”‭ ‬en‭ ‬“Gij”‭ ‬is even symptomatisch‭); ‬de toeristische moeder‭ (‬het rondreizen of ronddolen in steeds wijdere kringen typeert de moderne doelloosheid‭); ‬de speelse moeder‭ (‬de ongekend fanatieke spelcultuur biedt een andere vorm van wég‭-‬wezen‭); ‬de beeld-moeder‭ (‬de moderne film‭- ‬en plaatjes-cultuur is te bekijken als een vlucht in het bladerdak‭, ‬als een vorm van verkinderlijking‭) ‬en tenslotte de bedwelmende‭, ‬allesverdovende drug-moeder‭, ‬die een totale vlucht betekent voor het antwoord‭, ‬voor de verantwoordelijkheid‭.‬

Hieraan kan nog toegevoegd de gitaren-moeder‭, ‬in de lijn van A‭. ‬Finkielkraut’s‭* ‬analyse van de postmoderne mentaliteit‭: ‬‘Popmuziek doet de taal teniet‭: (..) ‬de gitaren heffen het geheugen op‭; ‬de samensmeltende warmte vervangt het gesprek‭, ‬dat afzonderlijke wezens in een relatie tot elkaar plaatst‭; ‬extatisch gaat het‭ ‬“ik”‭ ‬op in‭ ‬de Jongere‭ (‬‘De ondergang van het denken‭,‬’‭ ‬pag‭. ‬123‭, ‬124‭).‬’

Behalve als‭ ‬‘wanhoopstocht’‭ ‬terug naar de moederschoot‭, ‬kan het leven in Babel beschreven als een vertwijfelde poging om het‭ ‬Grote Gat‭ ‬te dichten‭: ‬met hard werken of vertier met geld of goederen‭; ‬met nieuwe relaties of nieuwe religieuze ervaringen trachten we de leegte van Israëls God te vullen‭, ‬het schrijnende gemis van de Gans Andere te verdrijven‭, ‬te verdringen‭. ‬Maar iedere vulling versterkt juist het gevoel van leegte‭, ‬van deze gans andere leegte‭: ‬“Ons hart is onrustig tot het rust vindt in U”‭ (‬Augustinus‭, ‬“Confessiones 1.1‭).‬

‭* ‬Alain Finkielkraut is een Frans Joodse filosoof van Poolse origine met meerdere boeken op zijn naam‭.‬