Martef haShoa‭ (‬Kelder van de Shoa‭)‬

Dit museum‭, ‬dat verscholen ligt achter de oude stad van Jeruzalem‭, ‬is volgens de beheerder Aharon Seiden niet echt een museum‭; ‬het is een gedenkplaats aan de Joden die door de gruwelen in de concentratiekampen tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen‭. ‬In plaats van aan een graf te kunnen rouwen‭, ‬zijn er in deze kelder voor de nabestaanden grafstenen gemaakt met de namen van de‭ ‬steden van waaruit Joden zijn gedeporteerd naar de verschrikkingen van de kampen‭. ‬Deze grafstenen zijn voor vele nabestaanden nog het enige houvast‭; ‬immers‭, ‬veel van hun familieleden en vrienden zijn verbrand in de ovens of in massagraven terecht gekomen‭. ‬

Eigenlijk is de Kelder een‭ ‬‘Jad vaShem’‭ ‬in het klein‭, ‬maar het heeft dezelfde enorme impact door de schokkende overblijfselen die er getoond worden‭: ‬zoals de met bloed‭ ‬doordrenkte en zwaar beschadigde Torahrollen‭, ‬waarvan er sommigen worden tentoongesteld in liggende vitrines die op een graf lijken‭. ‬

Een enorm schilderij van de aartsvaders hangt direct tegenover de ingang en het trekt de bezoeker tot zich door de dramatische afbeelding van biddend huilende aartsvaders‭, ‬die in bloed besmeurde gebedskleden bidden voor de mensen die aan de onderkant van het schilderij te zien zijn‭, ‬achter prikkeldraad‭. ‬De schilder Rafaël heeft de diepte van de pijn weten te raken en laat bij menig‭ ‬kijker de tranen over de wangen lopen‭. ‬Links in het schilderij is een rij mensen te zien die naar de gaskamers lopen‭. ‬Dwars door het schilderij‭, ‬van rechts naar links loopt een gedeelte uit de Hebreeuwse tekst‭ ‬Vehi She’amda‭ ‬uit de Pesach Hagada: מצילנו מידם עמד עלינו לכלתנו והקדוש ברוך הוא שלא אחד בלבד shelo echad bilbhad amad aleinu lekhaloteinu wehaQadosh, barukh Hu matsilenu mijadam.* ‘Het was niet één die tegen ons is opgestaan om ons te vernietigen‭; ‬in iedere generatie staan ze daartoe op‭, ‬maar de Heilige‭, ‬geprezen is Hij‭, ‬redt ons uit hun hand‭.‬’

Wanneer men verder loopt‭, ‬de volgende ruimte in‭, ‬dan ziet men diverse overblijfselen uit de kampen zoals een voorbeeld van kampkleding‭, ‬gebedsriemen en ook en vooral schokkend‭: ‬een jasje‭: ‬de kleermaker was een Joodse gevangene die gedwongen werd door de nazi-kampbeul om dit jasje uit een Torahrol te maken om de Joden en hun geloof te beschimpen‭. ‬Echter‭, ‬de slimme kleermaker gebruikte slechts die gedeelten uit de Rol met de vervloekingen aan degenen die God niet gehoorzamen‭. ‬Andere zaken die uit Torahrollen‭ ‬vervaardigd waren‭, ‬zijn onder meer schoenen‭, ‬schoenzolen‭, ‬lampenkappen en een tas‭. ‬

Wat Joodse gevangenen zelf in het geheim maakten was een Chanoekiah van aardappelschillen zodat ze toch het Chanoekahfeest konden vieren met het weinige dat ze hadden‭. ‬Een voorbeeld ervan is hier in het museum te zien‭.‬

Een groot marmeren graf huisvest de menselijke as die uit vele kampen verzameld en meegenomen is toen de oorlog geëindigd was‭. ‬De namen van de concentratiekampen staan in het marmer gebeiteld‭.‬

In een volgende ruimte kan men kaarsen branden voor de doden en daar is ook een replica van de ovens‭. ‬In een vitrine kan men stukken zeep bekijken die gemaakt zijn met menselijke huidolie‭, ‬de gebruiksvoorwerpen om dit te maken liggen erbij‭. ‬Het is ongelooflijk wat die nazi’s allemaal hebben weten te verzinnen in hun haat tegen Gods volk‭.‬

Een grote gedenksteen voor het getto van Warschau is tegenover deze ruimte geplaatst‭. ‬Er staat op‭: ‬‘Ter herinnering aan de strijders‭, ‬de helden‭, ‬de heiligen uit het getto Warschau‭.‬’‭ ‬

Honderden grafstenen met de stadsnamen hangen aan de muren en helemaal buiten tegen de achterste muur hangt er een met Den Haag‭ ‬erop‭. ‬Het maakt stil‮…‬‭ ‬

Deze bijzondere plek laat niemand koud en men kan er zich klein voelen als men er als toerist komt‭, ‬het is een heilige plek en men voelt de zwaarte van de gebeurtenissen als men hier loopt‭. ‬De beheerder vertelt gepassioneerd iets over de plek en zegt dat hij‭, ‬ook al is hij historicus‭, ‬niet altijd weet waar alle voorwerpen vandaan zijn gekomen‭, ‬wel kan hij onder meer vertellen dat de grafstenen uit de jaren vijftig en zestig komen‭, ‬bij sommigen staat het jaartal er in het Hebreeuws op geschreven‭. ‬

Dit kleine museum is enorm de moeite waard om een bezoek te brengen‭, ‬het is gelegen net achter het graf van David‭, ‬dus door de Sionspoort heen en de bordjes volgen naar‭ ‬‘Davids tomb’‭ ‬en dan daar aangekomen nog even rechtdoor lopen‭, ‬dan komt u er‭. ‬De straat heet Ma’ale Shazk Street‭. ‬Het museum is geopend van maandag tot en met donderdag van tien tot half vier‭. ‬U herkent het aan het bronzen beeld van het Joodse meisje met haar koffertje en haar beertje Mischka‭. ‬Dit meisje heeft de gruwelen gelukkig mogen overleven‮…‬

‭*‬Jonathan Razel heeft een prachtig lied gemaakt van het Vehi She’amda‭, ‬te beluisteren via Youtube‭. ‬

PS. Lees hier een verslag van een actie van een groep Nederlandse vrijwilligers, die in maart 2020 aan het werk zijn gegaan in de Chamber om de stenen op te knappen.