Over Luther en de Joden en over Luther en de Holocaust (Shoah)

Zeven onthutsende uitspraken

In 1543‭, ‬drie jaar voor zijn dood, schreef Luther het boekje‭ ‬‘Over de Joden en hun leugens’‭. ‬Welke leugens‭? ‬Volgens Luther verdraaien de Joden het Oude Testament en vervalsen zij het Evangelie van de rechtvaardiging door het geloof‭. ‬Luther zag daarom de Joden als een groot‭, ‬zelfs satanisch gevaar voor de voortgang van de Kerkhervorming‭. ‬Een zo groot gevaar zelfs dat hij aan de overheid een zevental onthutsende maatregelen voorstelde‭. ‬Dr‭. ‬René Süss verwoordt deze in zijn‭ ‬dissertatie‭ ‬‘Luthers theologisch testament’‭ ‬als volgt‭:‬

1‭.‬ Hun synagogen en scholen moeten in brand worden gestoken‭.‬

2‭.‬ De huizen van de Joden moeten worden verwoest‭, ‬ze moeten worden ondergebracht in stallen zoals men met zigeuners doet‭.‬

3‭.‬ Men moet hen hun gebeden‭- ‬en leerboeken afnemen‭.‬

4‭.‬ Publieke godsdienstoefeningen en onderricht geven moet worden verboden op straffe van de dood‭.‬

5‭.‬ Ze horen onder huisarrest te komen en mogen geen beroepen meer uitoefenen‭.‬

6‭.‬ Men moet hen al hun contanten en juwelen afnemen en met dit geld moeten bekeerde Joden‭, ‬ouderen en gebrekkigen worden gesubsidieerd‭.‬

7‭.‬ Voor dwangarbeid mag het huisarrest worden opgeheven‭.‬

Dr‭. ‬René Süss wijst erop dat Luther nooit de Torah heeft vertaald of uitgelegd en dat hij een soort tegenzin had tegen het Hebreeuwse taal‭- ‬en denkeigen‭. ‬Met betrekking tot de invloed van Luther’s visie op de latere holocaust‭, ‬poneerde Dr‭. ‬Süss de volgende stelling‭: ‬‘Luther leverde een wezenlijke bijdrage aan de eeuwenlange‭ ‬‘catechese der verguizing’‭ ‬die mede het klimaat bepaalde waarin de Sjoa‭ (=‬Holocaust‭) ‬mogelijk werd‭.‬

Waarom Luther anti-Joods‭ (‬antisemitisch‭) ‬werd

Luther was aanvankelijk de Joden gunstig gezind‭, ‬hij zag hen als bondgenoten in zijn strijd tegen de Rooms Katholieke Kerk die eeuwenlang de Joden had verdrukt en nu hetzelfde deed met de protestantse gelovigen‭. ‬Wat heeft zijn houding zo radicaal doen veranderen‭? ‬Men wijst wel op het feit dat door de vrijheid die de Joden kregen in de bevrijde protestantse gebieden‭, ‬en door hun kennis van de Hebreeuwse Bijbel veel Christenen interesse kregen voor het Joodse geloof‭. ‬In plaats van als bondgenoten ging Luther‭ ‬hen als vijanden zien‭. ‬Tegelijk drong de Islam sterk op‭, ‬tot diep in Europa‭: ‬Luther zag die twee bewegingen samenspannen om het‭ ‬Christelijk geloof te vernietigen‭. ‬

Maar wellicht is wat dr‭. ‬René Süss aanduidt van veel meer invloed geweest‭. ‬Luther had geen enkel begrip voor de Torah‭, ‬hij heeft‭ ‬die nooit willen vertalen en uitleggen‭. ‬Luther had zelfs een bepaalde tegenzin tegen het Hebreeuws en de daarmee verweven denkwijze‭. ‬

Het vervalste uitgangspunt‭: ‬Wet tegenover Evangelie

Luther die de Joden van verdraaiing en vervalsing beschuldigde‭, ‬bleef zelf‭, ‬in het spoor van de Rooms Katholieke traditie de Hebreeuwse Bijbel en de Torah verdraaien en vervalsen‭. ‬Nog steeds‭, ‬net als alle theologen in de Christelijke eeuwen daarvoor‭, ‬ging‭ ‬Luther uit van de vervalste tegenstelling tussen‭ ‬Wet‭ (‬Oud Testament‭) ‬en‭ ‬Evangelie‭ (‬Nieuwe Testament‭). ‬Net als de Rooms Katholieke Kerk was ook Luther geïnfecteerd door de Griekse geest‭. ‬Jáwan‭, ‬de voorvader van‭ ‬het Griekse volk‭, ‬‘mocht wonen in de tenten van Sem’‭ (‬Genesis 9‭: ‬27‭), ‬maar de Griekse spirit‭ (‬volksgeest‭) ‬heeft zich van zijn Semitische verworteling losgemaakt‭. ‬Griekenland heeft‭ ‬zich van Tsion afgekeerde en er een afkeer‭, ‬een diepe tegenzin en haatgevoelens aan overgehouden‭ (‬zie ook over‭ ‬‘Jawan’‭: ‬‘Lessen uit het Joodse leven’‭, ‬Les 2‭). ‬Zo heeft ook het feit dat Luther zich afkeerde van de Hebreeuwse Bijbel‭ ‬‮–‬‭ ‬hij ging er vanuit dat de Wet/Torah vervuld‭, ‬afgeschaft‭, ‬niet meer ter zake was‭ – ‬bij hem geleid tot afkeer en tegenzin tegen de Hebreeuwse taal en Torah‭, ‬en vanzelfsprekend tot tegenzin en gevoelens van haat en vijandigheid tegenover hen die de Torah blijven koesteren‭: ‬tegen het Joodse volk‭, ‬dé dragers van de Torah‭, ‬dé liefhebbers van het‭ ‬‘Hebreeuwse taal‭- ‬en denkeigen’‭. ‬

Voor Calvijn zijn Oud‭- ‬en Nieuw Testament een volstrekte eenheid

Het is Johannes Calvijn geweest die als de eerste theoloog in de wereldgeschiedenis uitging van de volstrekte eenheid tussen Oud‭ ‬en Nieuw Testament‭. ‬In zijn Institutie stelt Calvijn dat het in beide Bijbeldelen gaat om hetzelfde Verbond‭: ‬‘het verbond met alle vaderen‭ (= ‬met Abraham‭, ‬Isaäk en Jacob‭) ‬verschilt in het geheel niet van het verbond met ons‭, ‬maar is geheel één en hetzelfde‭. ‬Alleen de bediening verschilt’‭(‬Institutie Boek 2‭, ‬hfst.10‭.‬par.2‭).‬

Deze visie van Calvijn is ooit heel scherp verwoord‭ ‬door de gezaghebbende Calvinist prof.dr‭. ‬A.A.van Ruler‭: ‬‘het Nieuwe Testament is een verklarend aantekeningenboekje is bij het Oude Testament’‭. ‬Zeker heeft ook Calvijn wel eens onvriendelijke dingen gezegd over de Joden en hun denkwijzen‭. ‬Hij kon naar de gewoonte van zijn tijd daarin ook heel scherp zijn‭, ‬maar hij heeft nooit de overheid aangespoord om zoals Luther deed verregaande vrijheidsbeperkende maatregelen te nemen tegen de Joden‭. ‬Integendeel‭, ‬in de Calvinistische gebieden‭, ‬met name in de Nederlanden‭, ‬waren de Joden welkom‭. ‬Hier mochten ze wonen en hun synagogen bouwen‭. ‬Amsterdam werd zelfs door hen‭ ‬Mokum‭ (‬ha-Maqom‭= ‬de Plaats‭) ‬genoemd waar ze evenals in Jeruzalem in alle vrijheid de Naam van Israëls God mochten aanroepen‭, ‬hun Joodse godsdienstoefeningen mochten houden en hun Joodse onderricht mochten geven‭.‬

De les van Luther

Er is een Joods gezegde‭: ‬‘de geschiedenis leert ons dat wij niets van de geschiedenis leren’‭. ‬Veel Christenen denken nog steeds in het spoor van Luther dat de Wet‭, ‬de Mozaïsche Torah is afgeschaft‭. ‬Men beroept zich daarbij op Johannes 1‭: ‬17‭, ‬waar staat‭: ‬‘de Wet is door Mozes gegeven en de genade en de waarheid zijn door Jezus Christus gekomen‭!‬’‭. ‬Maar met geen enkel woord wordt hier gezegd dat de Mozaïsche Torah is afgeschaft‭. ‬Jêhoshua`‭ ‬zelf zegt even verderop in Johannes 8‭ ‬vers 58‭: ‬‘eer Abraham was ben Ik’‭. ‬Hij was dus ook al de Aanwezige in de tijd van Mozes‭. ‬Heel het Oude Testament is vol van Hem‭, ‬is vol van‭ ‬‘genade en waarheid’‭ (‬Lukas 24:27,44‭). ‬Het is heel bijzonder dat precies in het hart van de Torah‭, ‬in het midden van het middelste boek‭ (‬Leviticus 16:21‭) ‬het diepste geheim van het Evangelie‭, ‬de vergeving der zonden‭, ‬gesymboliseerd wordt in het offerritueel op Jom Kipur‭. ‬Hierbij neemt het offerlam de zonden van heel het volk op zich en draagt ze weg‭. ‬In Johannes 1‭ ‬vers 29‭, ‬juist in dit zelfde eerste hoofdstuk‭, ‬wordt verwezen naar dit hart van de Torah‭: ‬‘zie het Lam Gods dat de zonden der wereld wegdraagt’‭. ‬

Dat de Torah zou zijn afgeschaft is ook volmaakt in strijd met wat Jêhóshua`‭ ‬zegt in de Bergrede in Mattheüs 5‭ ‬vers17‭: ‬‘Denkt niet dat Ik gekomen ben om de Torah te ontbinden‭ (‬af te schaffen‭). ‬Ik ben niet gekomen om te ontbinden‭, ‬maar om te vervullen’‭ = ‬om de volheid en de diepte ervan aan het licht te brengen‭. ‬De‭ ‬‘genade en de waarheid’‭ ‬omvatten meer dan vergeving van zonden‭. ‬Jêhóshua`‭ ‬is ook gekomen om Zijn volk en met hen de volkerenwereld radicaal te vernieuwen door Zijn Geest‭, ‬die de Geest is van Israëls God‭. ‬Johannes de Doper zegt‭ – ‬het staat ook weer in dit zelfde hoofdstuk Johannes 1‭ ‬vers 33‭: ‬‘Deze is het Die doopt met de Geest‭. ‬En het is juist die Geest van de Heilige Israëls die de Torah wil schrijven in de harten van Zijn volk en van alle volken‭ (‬Jeremia 31:33‭, ‬Hebreeën 8:10‭ ‬en 10:16‭). ‬

De ‘les van Luther’ is vooral dat de liefde voor Israël zonder liefde voor de Torah gemakkelijk kan omslaan in haat en daadwerkelijke vijandschap‭. ‬Zo’n omslag kan zich voltrekken als we teleurgesteld worden en Israël niet doet wat wij hadden gehoopt of‭ ‬als met name de Joodse orthodoxie eerder vijandig wordt dan ons welgezind‭. ‬Wanneer onze liefde voor het Joodse volk dat dé drager is van de Torah‭, ‬niet wortelt in onze liefde voor de Torah‭, ‬dan deugt die‭ ‬liefde niet en eindigen we waar Luther geëindigd is‭.‬