In Psalm 126‭ ‬gaat het om een verrassende‭ omwenteling ‬van pakweg 2600‭ ‬jaar geleden‭. ‬Twee maal staat er in de eerste zin van deze Psalm een vorm van het werkwoord שוב (shúbh: omkeren, wentelen). ‬De eerste zin vertaalt men doorgaans als‭: ‬‘Toen de Here de gevangen van Tsion deed wederkeren‮…‬’

Een letterlijke vertaling is‭: ‬‘toen de Here de omwenteling van Tsion weer omwentelde’‭. ‬In ballingschap gaan betekende voor het vrije Israël een historische ommekeer‭: ‬ze konden niet meer optrekken naar Jeruzalem‭: ‬stad en Tempel waren immers verwoest‭. ‬Daarom was ook de terugkeer uit deze ballingschap zo’n grote ommekeer‭: ‬stad en Tempel werden herbouwd‭! ‬Men kon daar weer de Feesten vieren van Israëls God‭: ‬‘toen de omwenteling gewenteld werd‭!‬’‭ ‬Later‭ – ‬ongeveer na 600‭ ‬jaar‭ – ‬kwam er opnieuw een omwenteling‭. ‬In het jaar‭ ‬‘70‭ ‬werden stad en Tempel opnieuw verwoest‭, ‬nu door de Romeinse veldheer Titus‭, ‬waarmee de langdurige Romeinse ballingschap begon‭. ‬Pas in 1948‭, ‬na een hevige crisis van‭ zeven jaar‭ (‬1938-45‭), ‬de hevigste in de Joodse geschiedenis‭, ‬kwam er de verrassende‭ ‬‘terug-wenteling‭:‬’‭ ‬de Staat Israël werd gesticht en de ballingen mochten terugkeren‭.‬

We staan er vaak niet zo bij stil‭, ‬maar ook in de geschiedenis van het Christendom is sprake van enorme omwentelingen‭. ‬De eerste‭ ‬grote historische wending was in het jaar 313‭: ‬na een eeuwenlange discriminatie‭, ‬met min of meer verdrukking door de Romeinse overheid kwam toen de officiële erkenning‭: ‬het Christelijk geloof mocht nu vrijuit zijn stempel drukken op de hele samenleving in‭ ‬Europa‭, ‬het Midden Oosten en Noord Afrika‭. ‬De heidense tempels‭, ‬theaters en arena’s werden gesloten en de Kerk met haar prediking‭, ‬viering en onderwijs kreeg in elke stad en elk dorp de centrale plaats‭. ‬

Maar‭, ‬en het is goed om ook daar eens extra bij stil te staan‭, ‬aan deze ommekeer ging een‭ ‬zeer‭ ‬zware‭ ‬verdrukking‭ ‬vooraf‭. ‬In de beginperiode van het Christendom waren er wel verdrukkingen en vervolgingen geweest‭, ‬zoals o.a‭. ‬onder keizer Nero‭ ‬en Decius‭, ‬maar vlak voor de Grote Christelijke Omwenteling was er de zogenaamde‭ ‘grote vervolging’ ‬onder de fanatieke keizer‭ Diocletianus. ‬Vlak vóór het dag wordt‭, ‬is het meestal het koudst‭. ‬Zoals de holocaust kwam vlak voor de stichting van de staat Israël‭, ‬zo kwam ook vóór de Christelijke gemeente eerst de‭ ‘nacht’. ‬Ook ruim‭ zeven ‬jaar heeft deze laatste crisis geduurd‭, ‬van 303‭ ‬tot 311‭. ‬Over deze vervolging en de daarop volgende ommekeer schrijft dr‭. ‬F‭. ‬van der Meer in zijn‭ ‬‘Kleine Atlas van de Christelijke Beschaving’‭ (‬pag‭. ‬51, 52‭) ‬o.a‭. ‬het volgende‭:‬

“De toegewijde maar weinig ontwikkelde Diocletianus zag het Christendom als een gevaarlijke staat-in-de-staat‭; ‬hij besloot deze voor het te laat was uit te roeien‭. ‬Maar de keizer faalde‭, ‬het geloof in Christus was niet meer te stuiten‭. ‬Tallozen‭, ‬ook vrouwen‭, ‬en bijzonder veel soldaten en officieren en welopgevoede lieden getuigden ervan met hun bloed‭, ‬in die‭ ‬‘grote vervolging’ ‬, ‬van 303-311‭. ‬Tegenover het onmetelijke paleis aan de Adriatische Zee‭, ‬waar de keizer‭, ‬na zijn afstand‭, ‬zijn nadagen sleet ligt‭ ‬landinwaarts Salona‭: ‬daar staan nog de resten van de heiligdommen‭, ‬die de stad oprichtte voor haar martelaren‭. ‬En dergelijke herinneringstekenen‭ (‬memoriae‭) ‬verrezen bij alle steden van het Romeinse rijk‭, ‬terwijl binnen de muren de nieuwe kerkgebouwen‭ (‬basilieken‭) ‬werden opgetrokken‭, ‬waarin de gemeente der Christenen vergaderde voor de prediking en ook‭ – ‬achter gesloten deuren‭- ‬voor haar geheimen‭. ‬Kort na 311‭ ‬had één der viervorsten‭, ‬Constantijn‭ – ‬zoon van Constantius Chlorus ‭- ‬zijn mededingers overwonnen en uitgeschakeld‭: ‬hij gaf aan‭ ‬de Christelijke eredienst dezelfde rechten als die van de oude religie en aan de Kerk een eervolle civiele staat‭. ‬Zestig jaar later liquideerde de Spanjaard Theodosius het heidendom‭: ‬de tempels gingen dicht en er was niemand die er iets voor over had ze weer te openen‭. ‬Het Christendom was vanaf toen de godsdienst van het Romeinse rijk‭. ‬Het Romeinse leger volgde een standaard bekroond met het naamcijfer van Christus‭: ‬XP‭.‬”

Dr‭. ‬Van der Meer vraagt zich af hoe het Christendom na 350‭ ‬jaar van verachting en vervolging het machtige Romeinse rijk wist te‭ ‬overwinnen‭. ‬Bij de Romeinse schrijver Tacitus en andere heidense schrijvers kunnen we het weinige lezen‭, ‬dat men anno‭ ‬’70‭ ‬van de Christenen vond‭: ‬“het was een sekte van‭ ‬‘mensenhaters’‭, ‬die onrust bracht in het al bekende milieu van de grote-stads Joden‭, ‬van dat eigengereide volk zonder goden‭, ‬welks enige Tempel‭, ‬tezamen met Jeruzalem‭, ‬juist door Titus was verwoest‭.‬”‭ ‬Maar bijna 200‭ ‬jaar later kende iedereen in Carthago‭, ‬Antiochië of Rome de bisschop der Christenen‭. ‬Men wist ook hoe zijn gemeenteleden zich gedroegen‭: ‬zij schuwden de theaters‭, ‬meden de tempels en feesten en stonden elkaar in alles bij‭. ‬In tijden van conflict met de Romeinse staat‭, ‬meestal vanwege de verplichte offers aan de keizer‭- ‬verschenen sommigen voor de rechter‭: ‬zij antwoordden dat zij wel de keizer respecteerden doch slechts Eén God en geen goden dienden‭, ‬en dat zij‭ ‬christiani‭ (‬christenen‭ = ‬gezalfden‭) ‬waren‭. ‬

Het Christelijk geloof had al vóór het jaar 303‭ ‬in alle steden van de kerngebieden van het Romeinse rijk aanhangers‭. ‬Langzaamaan‭ ‬werd de bestaande heidense godsdienst van binnen geheel‭ ‬uitgehold‭, ‬hoewel het van buiten vaak nog heel wat leek‭. ‬“Na 313‭ ‬bleek‭, ‬dat de enorme‭ ‬façade‭ ‬van het heidendom de‭ ‬leegte‭ ‬daarachter niet meer kon verbergen‭, ‬zomin voor de intellectuelen als voor de aan de bonte feesten verknochte‭, ‬maar toch naar waarheid en eeuwig leven hunkerende menigte‭. ‬Ook zij erkenden tenslotte‭, ‬dat het beter was de God van de Bijbel te dienen dan hun‭ ‬scandaleuze goden‭, ‬de meedogenloze staat en het noodlot”‭. ‬Wat er overbleef van dat ooit zo imposante‭, ‬door de massa aanvaarde heidendom‭ ‬“slonk ineen tot een minderheid‭, ‬bestaande uit boeren die aan hun folklore‭, ‬en een kleine clan van intellectuelen‭, ‬die aan hun traditie hingen en het Grote‭ (‬heidense‭) ‬Verleden niet wensten te ruilen voor de nieuwe alleman godsdienst”‭ — ‬“Doch beide groepen stierven uit‭, ‬mét de oude heidense cultus‭. ‬Wat bleef‭, ‬was de leerschool die het Romeinse rijk overleefde‭, ‬tezamen met de oude handboeken‭, ‬Homerus‭, ‬Cicero en Vergilius”‭. ‬Tot zover de citaten‭.‬

Maar nu de zeer actuele vraag‭: ‬zou ook het Christendom net als het Jodendom een‭ ‬Tweede Grote Ommekeer‭ ‬kunnen beleven‭? ‬Zou er‭, ‬zoals in Ps‭. ‬126‭ ‬genoemd‭, ‬ook voor de Christenen‭ ‬‘een omwenteling van de omwenteling’‭ ‬kunnen plaats vinden‭? ‬Want na 313‭ ‬is er veel gebeurd‭. ‬Eerst kwam er een geweldige opbloei van het Christendom‭, ‬helaas dikwijls‭ ‬gepaard gaande met vervolgingen van Joden‭. ‬Christelijke hoogtepunten waren de jaren 1100-1300‭: ‬met als symbolen de onvergelijkelijk imposante kathedralen in alle hoofdsteden van Europa en in Parijs de theologie van Thomas van Aquino die in zijn studies‭, ‬het oude Griekse denken probeerde in te voegen in het Christelijk denken zodat het volledig naar zijn mening met het Bijbelse was‭ ‬te verenigen‭. ‬Maar vanaf 1300‭, ‬dus ongeveer‭ ‬1000‭ ‬jaar‭ ‬na de‭ ‬‘overwinning’‭ ‬op het heidendom‭, ‬begon het heidendom‭ ‬‘terug te slaan’‭: ‬het triomfantelijke Christendom begon gaandeweg af te brokkelen‭. ‬Er kwam weliswaar nog een sterke tegenbeweging‭: ‬de Reformatie‭ ‬die een beweging terug naar de Bijbel in gang zette‭, ‬met name ook terug naar de Hebreeuwse Bijbel‭. ‬Maar vooral na 1650‭ ‬begon het oude heidendom weer onweerstaanbaar vat te krijgen op de geesten der intellectuelen‭. ‬Van toen af werd welbewust de Bijbel als‭ ‬uitgangspunt voor het denken en het handelen aan de kant gezet en de mens‭ – ‬‘wat‭ ‬ik‭ ‬denk en vind en voel’‭ – ‬werd maatstaf‭. ‬Eigenlijk kan men wel spreken van een al meer dan 350‭ ‬jarige vorm van verdrukking voor de Christenen in Europa‭: ‬al sinds 1650‭! ‬Soms met heftige vervolgingen en martelaarschap‭, ‬met name ook in de atheïstisch communistische landen‭, ‬waar de‭ ‬haat tegen het Christelijk geloof een tot dusver ongekend hoogtepunt kreeg‭. ‬

Het lijkt er weliswaar op dat deze neo-heidens-Griekse beweging‭, ‬vooral na de val van het communisme‭, ‬over haar hoogtepunt heen‭ ‬is‭. ‬Bovendien zijn in het oude Europa en wereldwijd‭ ‬hoopvolle‭ ‬tekenen‭ ‬van een hernieuwde terugkeer naar de Bronnen van Woord en Geest‭: ‬er is niet alleen een Beweging die terug wil naar de Geestelijke Bronnen van het oer christendom‭, ‬maar er is ook de‭ ‬Hebreeuwse‭ ‬Beweging‭ ‬die‭ – ‬en dit in directe verbinding met de Tweede Terugkeer van het Joodse volk naar Tsion‭ – ‬terug wil naar de Bronnen van de Hebreeuwse Bijbel‭. ‬Maar moeten wij‭, ‬vóórdat deze beide radicale bewegingen zich volledig doorzetten‭, ‬vóór de Grote Omwenteling plaats vindt‭, ‬rekening houden met nog weer een‭ ‬Laatste Grote Crisis‭ ‬zoals in de dagen van Diocletianus‭? ‬Het heidendom laat zich niet zo maar uitschakelen‭, ‬het zal alle krachten inzetten om dit eigengereide Joods-Christelijke geloof voorgoed uit te roeien‭. ‬Na het falen van de atheïstisch communistische ideologie‭, ‬zal men er alles aan willen doen om de unieke‭, ‬Bijbelse godsdienst te verdraaien‭, ‬te veralgemeniseren‭ (‬katholiseren‭) ‬en het aan te passen‭ ‬aan het‭ ‬‘moderne’‭, ‬Griekse denken‭. ‬Maar net als toen zal het ook nu niet lukken‭: ‬de opmars van dit radicaal vernieuwde Bijbelse geloof is niet meer te stuiten‭. ‬En net als toen zal de massa die nu nog verknocht is aan smartphone‭, ‬tv‭, ‬film en theater‭, ‬aan sportfestijnen en‭ ‬‘bonte discofeesten’‭ (‬met drank‭, ‬drugs en sex‭) ‬de‭ ‬leegte‭ ‬achter onze‭ ‬moderne culturele‭ ‬façade‭ ‬ontdekken‭. ‬En ook de leidinggevende elite‭ (‬intellectuelen‭, ‬artiesten‭, ‬opiniemakers en politici‭) ‬zullen inzien dat een Hebreeuws‭ ‬gefundeerde cultuur‭, ‬gebaseerd op de Torah en in hechte verbondenheid met het eeuwenoude‭, ‬door lijden gelouterde Joodse volk de‭ ‬beste garantie biedt voor een stabiele en florerende samenleving‭, ‬wereldwijd‭ (‬Micha 4:1-4‭; ‬Jes‭. ‬2:1-4‭).‬

Het Lied van het Land

In Psalm 126‭ ‬gaat het over de terugkeer naar het Land‭, ‬het aan Abraham en zijn nageslacht beloofde Land‭. ‬In één van zijn Bijbelstudies wijst de bekende rabbijn Shlomo Riskin op een merkwaardig gegeven in verband met het voorgeschreven dankgebed na de maaltijd‭. ‬Op zich is het al van belang te weten‭, ‬zeker in onze jachtige tijd‭, ‬dat het een goddelijk voorschrift is om te danken na het eten‭. ‬Want zo staat het in Deuteronomium 8‭ ‬vers 11‭: ‬‘Gij zult eten en verzadigd worden en de HERE uw God prijzen om het goede land dat Hij u gaf‭.‬’‭ ‬Of zoals het in het Joodse dankgebed na de maaltijd‭ (‬‘Birkat hamazon’‭) ‬vertaald wordt‭: ‬‘en als u dan naar genoegen gegeten hebt‭, ‬dank dan de Eeuwige uw God voor het goede land dat Hij u gegeven heeft’‭. ‬Maar Shlomo Riskin benadrukt in zijn uitleg‭, ‬dat er niet staat‭: ‬‘dank dan voor het‭ ‬voedsel‭, ‬dat God geeft’‭ ‬maar‭ ‬‘dank God voor het‭ ‬land’‭! ‬

In dit kader vertelt Riskin dan het verhaal van Jaakov Hazan‭, ‬één van de kibboetspioniers die in het begin van de vorige eeuw‭, ‬lang voor de Hitlertijd‭, ‬vanuit Litauwen teruggekeerd is naar het Land van zijn voorouders‭. ‬Toen de jonge Jaakov nog in Litauwen‭ ‬woonde‭, ‬leed hij aan anaemia en de dokter adviseerde zijn ouders om hem in de zomermaanden in de buitenlucht op het land te laten werken‭. ‬Zijn vader kende een niet-Joodse boer die hem wel kon gebruiken‭. ‬Naar zijn zeggen bewerkte hij samen met de boer het land‭ ‬‘van de dauw tot aan de schemering’‭. ‬Daarbij viel het hem op dat de boer ondanks het inspannende werk altijd een glimlach om de lippen had‭. ‬Toen Jaakov naar de reden daarvan vroeg‭, ‬zei de boer‭, ‬enigszins verbaasd‭: ‬‘maar hoor jij dan niet‭, ‬hoe het land zingt‭? ‬Op dat gezegde bukte Jaakov met de hand achter het oor naar de grond‭, ‬maar teleurgesteld moest hij rapporteren dat hij niets hoorde‭, ‬geen enkel lied‭. ‬‘Ik weet wel hoe dat komt’‭, ‬zei toen de boer‭: ‬‘het is niet‭ ‬jouw‭ ‬land‭!‬’‭ ‬Dat was het moment‭, ‬zei Jaakov Hazan‭, ‬dat ik met een eed heb gezworen om als ooit voor mij de kans komt‭, ‬ik zeker naar mijn eigen thuisland zal gaan‭, ‬zodat ook ik kan horen het‭ ‬‘lied van de aarde’‭. ‬

Merkwaardig‭- ‬en daar wijst Riskin eveneens op‭- ‬dat in de Bijbel ook echt sprake is van dit‭ ‬‘lied van de aarde’‭. ‬We lezen in Gen.43:11‭, ‬hoe Jacob zijn zonen adviseert om de‭ ‬‘boze heerser’‭ ‬in Egypte gunstig te stemmen door van‭ ‬‘het lied van de aarde’‭ ‬mee te nemen‭: ‬balsem en honing‭, ‬gom en hars‭, ‬terpetijnnoten en amandelen‭. ‬In Hebreeuws staat er ‭ ‬זמרת‭ ‬הארץ‭ (‬zimrath há’árets‭, ‬van zimráh‭: ‬lied‭, ‬psalm‭, ‬lofzang‭). ‬In onze vertaling is dat weergegeven met‭: ‬het‭ ‬‘fijnste van de aarde’‭, ‬wat duidelijk een vervlakking is‭*. ‬Het bewijst ook eens weer‭, ‬hoe belangrijk‭, ‬hoe verrijkend het is om Hebreeuws te leren‭, ‬om‭ ‬een Hebreeuwse concordantie te leren hanteren teneinde zo de grondtekst of de‭ ‬‘brontekst’‭ ‬te kunnen bestuderen‭!! ‬

‭* ‬In de Statenvertaling wordt zimrath há’arets heel mooi vertaald‭, ‬ook heel dicht bij de brontekst‭, ‬met‭ ‬‘het loffelijkste dezes lands’‭, ‬waarin nog iets van het‭ ‬‘lied’‭, ‬de‭ ‬‘lofzang’‭ ‬doorklinkt‭. ‬