In het derde deel van de serie over de namen van God behandelen we‭ ‬‘Echád’‭ ‬אחד‭ ‬, één‭- ‬twee‭- ‬of drie-Eénheid‭?‬

De‭ ‬‘Tien Woorden’‭ ‬die men in de volksmond de Tien Geboden noemt‭, ‬beginnen met het woordje ik, anochi אנוכי. Op school leerden we‭, ‬als het goed is‭, ‬dat we een brief niet met‭ ‬‘ik’‭ ‬laten beginnen‭. ‬Maar deze Ik‭, ‬Die met de Aleph‭ ‬א‭, ‬de eerste Hebreeuwse‭ ‬letter begint‭, ‬is niet zomaar Iemand‭. ‬God is de Eerste‭, ‬de Aleph‭ ‬א‭ ‬en Hij is Eén‭. ‬Het Hebreeuwse woord voor één‭, ‬‘Echád‭ ‬אחד‭ ‬is hét keurmerk van Israëls God‭.‬

Het woord zegt in één woord alles over Hem‭. ‬Echád‮ ‬heeft drie betekenissen‭: ‬

1‭. ‬eerste‭ ‬of‭ ‬één‭, ‬als telwoord‭, ‬

2‭. ‬enig,‭ ‬uniek en‭ ‬

3‭. ‬verenigd‭, ‬uit één stuk‭, ‬betrouwbaar‭, ‬héél‭. ‬De eerste en ook de enige keer dat‭ ‬‘echád‭ ‬in deze drievoudige betekenis voorkomt in relatie tot Israëls God is in Deut‭. ‬6‭ ‬vers 4‭: ‬JHWH‭, ‬de Altijd en Alom Aanwezige is‭ ‬Echád‭.‬

‘Echád‭ ‬אחד‭ ‬betekent‭: ‬nummer eén

De eerste letter van het woord‭ ‬echad‭, ‬de Aleph‭ ‬א‭, ‬betekent getal 1‭. ‬De eerste keer dat‭ ‬אחד‭ ‬echad‭ ‬voorkomt in de Bijbel heeft het de betekenis van‭ ‬‘nummer één‭:‬’‭ ‬het was morgen en avond geweest‭, ‬dag één‭, ‬jom echad‭, ‬יום‭ ‬אחד‭ (‬Gen.1:2‭). ‬Dat is veelzeggend‭: ‬nummer één zijn‭, ‬de eerste zijn‭, ‬is de basisbetekenis en ook de meest voorkomende betekenis van‭ ‬echád‭. ‬Dat geldt dus ook met betrekking tot Israëls God‭. ‬Voorop staat dat Hij de Nummer Eén is‭, ‬de Allerallereerste van al het bestaande‭. ‬Vóór Hem was er niemand‭. ‬Ook niet‭ ‬‘Iets’‭, ‬iets dat Hem overstijgt‭, ‬niet zo‭ ‬‘iets’‭ ‬als het Oneindige‭, ‬zoals men in de kabbala‭ (‬Joodse mystiek‭) ‬wel spreekt over de Ein Sof‭ (‬het oneindige‭), ‬of de AllerHoogste Sfeer‭. ‬

Nee‭, ‬Iets anders dan JHWH is er niet‭. ‬Nergens‭, ‬niet in en niet buiten de kosmos‭. ‬

JHWH‭, ‬יהוה‭ ‬Hij Die aanwezig was‭, ‬erbij is en altijd aanwezig zijn zal‭, ‬is de AllerEerste‭, ‬de‭ ‬א‭ ‬en ook de AllerLaatste, de taw ת. Alle pogingen om buiten Hem om op te stijgen naar Iets Hogers dan Hij‭, ‬alle inspanningen om via mystieke wegen achter JHWH langs op te klimmen naar een nog Hoger Verborgen Wezen‭, ‬naar het Grote Geheim‭, ‬zijn tevergeefs‭. ‬Alle mystieke wegen zijn doodlopende‭ ‬wegen‭. ‬JHWH is immers Zelf het Grote Geheim en in Hem leven wij‭, ‬bewegen wij ons en zijn wij zoals Shaul/Paulus het zegt in‭ ‬Hand‭. ‬17:28‭. ‬Buiten Hem en Boven Hem is er niets‭, ‬het huiveringwekkende niets‭.‬

Bij de Oosterse religieuze filosofie denkt men niet vanuit de Eén‭, ‬maar neemt men het Niets‭, ‬de Nul‭, ‬als uitgangspunt‭. ‬Uit het Niets‭, ‬dat gezien wordt als Het‭ ‬‘Alles Ver‭-‬Niet‭-‬igende Vuur’‭ ‬zouden zich‭ (‬tegen de Wil van het Niets‭) ‬ontelbare vonkjes hebben losgemaakt‭, ‬die op de één of andere manier weggespat zijn en‭ ‬zich belichaamd hebben in miljarden individuen‭: ‬goddelijke‭ ‬‘Ikjes’‭ ‬die nu vastzitten aan het aardse leven‭, ‬gekerkerd in lichamelijke begeerten‭. ‬De bevrijding uit dat aardse‭, ‬zo leert men‭, ‬is het‭ ‬ontwikkelen van bewustwording‭, ‬onthechting van het aardse en bewuste terugkeer naar het OerVuur‭. ‬

Deze terugkeer wil men bereiken door middel van geestelijke inspanningen‭ (‬meditatietechnieken‭) ‬die leiden tot de vernietiging van het‭ ‬‘ik‭:‬’‭ ‬het‭ ‬‘ik’‭ ‬moet zich oplossen in het Grote Geheel‭, ‬in het Al‭ = ‬in God‭. ‬Dit Niets‭, ‬dit Allesomvattende Geheel is gesymboliseerd in de figuur van de cirkel‭= ‬de nul‭. ‬Dit reli-filosofische nul-denken vertaalt zich in onze nul-rekenkunde‭: ‬de nul is via Arabische kooplieden het Christelijke Westen binnengerold‭. ‬Heel onze wijze van cijferen‭, ‬vermenigvuldigen en delen berust op de invoering van de nul‭! ‬De Bijbelse rekenkunde echter‭, ‬cijfert vanuit de‭ ‬Eén‭.‬

De letters van het woord‭ ‬אחד‭ ‬onderstrepen deze betekenis‭. ‬De eerste letter‭, ‬de‭ ‬א‭ ‬Aleph betekent eersteling‭. ‬Datzelfde geldt eigenlijk ook voor de‭ ‬ח‭ ‬Cheth‭. ‬De Cheth‭, ‬de achtste letter in het Hebreeuwse alfabet‭, ‬is de‭ ‬eerste‭ ‬van een nieuwe ronde‭: ‬na de zevende dag komt de‭ ‬achtste‭, ‬de dag van de herrijzenis‭! ‬De laatste letter‭, ‬de Daleth‭ ‬ד‭ ‬betekent deur‭, ‬toegangspoort‭. ‬We mogen in Hem zijn‭, ‬Hij is onze‭ ‬enige‭ ‬deur zoals ook Jehoshua van Nazareth zei‭: ‬“Ik ben de Daleth‭, ‬de Deur‭,‬”‭ ‬door Hem komen wij bij de Vader‭ (‬Joh‭. ‬10:9‭).‬

Er is woordverband tussen‭ ‬אחד‭ ‬echad‭ ‬en‭ ‬אחר‭ ‬achér‭: ‬ander‭ (‬Gen‭. ‬4:25‭, ‬Ps‭. ‬109:8‭). ‬Zo te zien is er een miniem verschil met‭ ‬אחד‭: ‬de Daleth‭ ‬ד‭ ‬en de Resh‭ ‬ר‭ ‬lijken immers bijna sprekend op elkaar‭! ‬In de Hebreeuwse Bijbel‭, ‬ook in de NBV-Tanach Bijbel is daarom de Daleth van‭ ‬אחד‭ ‬groot gedrukt‭. ‬Als men een Resh zou lezen in plaats van een Daleth‭, ‬zou de kernzin‭: ‬‘onze God is nummer één‭, ‬enig‭, ‬uniek’‭ ‬vervalst worden tot‭ ‬‘onze God is net als de‭ ‬andere‭ ‬goden‭!‬’‭ ‬

‘Echád betekent‭: ‬enig‭, ‬uniek

Er is niets vóór Hem en boven Hem‭, ‬maar ook niets‭ ‬naast‭ ‬Hem‭, ‬niets wat met Hem op één lijn kan staan‭: ‬‘Met wie wilt gij Mij dan vergelijken‭, ‬dat ik Hem gelijk zou zijn‭, ‬zegt JHWH‭ (‬Jes‭. ‬40‭: ‬25‭). ‬Er is er maar één zoals Hij‭, ‬onvergelijkelijk‭. ‬En dat weerspiegelt zich in al Gods werken‭. ‬Alles wat uit Zijn Handen komt is uniek‭: ‬geen twee blaadjes aan de boom zijn gelijk‭, ‬geen twee mensenkinderen zijn gelijk‭, ‬al zijn we wel gelijkwaardig‭, ‬en geen twee volken zijn hetzelfde‭. ‬De liefde voor de moderne massaproductie en de reli-filosofische slogan dat‭ ‬‘alle mensen in wezen hetzelfde zijn’‭ ‬en dat nationale gevoelens achterhaalde zaken zijn‭, ‬stroken niet met het Unieke Wezen van Israëls God en niet met het unieke karakter van al Zijn werken‭. ‬

Hij is‭ ‬‘Echad betekent‭: ‬Ver-énig-d

Behalve de Eerste en de Enige‭, ‬is JHWH ook één in de zin van‭: ‬uit één stuk‭. ‬Hij is niet innerlijk verdeeld‭, ‬maar ver‭- ‬één‭-‬d‭. ‬Dat wil allereerst zeggen‭: ‬Hij doet zoals Hij heeft gezegd‭, ‬Hij is betrouwbaar‭. ‬Hij is een God op Wie we bouwen kunnen‭: ‬wie‭ ‬op Hem vertrouwt‭, ‬zal nooit beschaamd uitkomen‭. ‬Hij zegt niet de ene keer zus en de ander keer zo‭. ‬Voor Hem geldt‭: ‬beloofd is beloofd‭! ‬Als Hij Abraham belooft‭: ‬‘dit land zal ik U geven en Uw nageslacht’‭, ‬dan maakt Hij dat waar‭. ‬Al duurt het 400‭ ‬jaar‭, ‬al duurt het 2000‭ ‬jaar‭! ‬Hij doet zoals Hij heeft gezegd‭.‬

Op God gaan lijken‭, ‬mens zijn naar Zijn beeld betekent vooral‭: ‬Zijn betrouwbaarheid weerspiegelen‭. ‬Mens zijn in Zijn spoor is innerlijk ver‭-‬één‭-‬d zijn‭. ‬Niet dubbelhartig zijn maar héél van hart‭, ‬shalém‭ ‬שלם‭ (‬waarvan het woord shalom komt‭). ‬Here God‭, ‬verenig’‭ ‬mijn hart om Uw naam te vrezen‭ (‬Ps‭. ‬86‭: ‬11‭).‬

Woord en Geest‭, ‬een Twee-Eénheid

Dat God ver‭-‬één‭-‬d is‭, ‬betekent ook dat Zijn Woord en Zijn Geest samen één zijn in Hem‭. ‬Woord en Geest zijn twee totaal verschillende Grootheden‭. ‬Het Goddelijke Woord is levend‭, ‬bewegelijk‭, ‬maar tegelijk onwrikbaar als een rots‭: ‬wat God van Bovenaf gezegd heeft‭, ‬de neerdalende zichtbare Woorden‭, ‬dat staat vast‭ (‬letterlijk staat er in Ex‭. ‬20:15‭ ‬dat zij de Stem zagen‭, ‬de bewegende Letters/Woorden en‭ ‬vertaalt men dit foutief met‭ ‬‘zij hoorden de donderslagen’‮…‬‭).‬

Terwijl daartegenover de Geest Gods een heel andere Grootheid is‭: ‬speels‭, ‬creatief‭, ‬ongrijpbaar als de wind‭; ‬wind‭ ‬en‭ ‬geest‭ ‬zijn in het Hebreeuws hetzelfde woord‭: ‬רוח‭ ‬ruach‭. ‬

Hoe kunnen die Twee met elkaar een eenheid vormen‭? ‬Dat botst toch tegen elkaar‭? ‬Maar toch zijn ze één‭, ‬echád‭. ‬Zoals ook Gods ‘emeth אמת (trouw) en Zijn chesed חסד (verrassende Liefde) één zijn, en Zijn tsêdáqá צדקה (rechtvaardigheid) en Zijn rachamim רחמים (barmhartigheid) één zijn.‬ Eén zijn als mannelijk en vrouwelijk‭, ‬als Adam en Eva‭. ‬Want het één zijn van God‭, ‬Zijn echád wil zich speciaal weerspiegelen in de eenheid van man en vrouw‭, ‬van die twee totaal verschillende wezens die‭ ‬‘als tegenover’‭ elkaar staan (keneged כנגד: Gen.2:18). ‬Eén van de allergrootste uitdagingen in de menselijke geschiedenis is de eenwording van man en vrouw‭, ‬én van het mannelijke en vrouwelijke in ieder mens‭: ‬van het rechtlijnige‭, ‬logische en het speelse‭, ‬creatieve‭. ‬Het is de Geest Gods Die deze eenheid door de saam‭-‬horig‭-‬heid aan het Woord Gods in ons wil verwerkelijken: Hoor Israël שמע ישראל!

Bijbelse eenheid geen mengeling

Tot slot‭, ‬de Goddelijke eenheid die Zich wil uiten in ons en in onze samenleving is geen mengeling van mannelijk en vrouwelijk‭, ‬geen multiculturele mengelmoes van‭: ‬‘alle mensen zijn gelijk‭,‬’‭ ‬maar in Gods éénheid is en blijft het Woord puur Woord en door de werking van de Geest openbaart het Woord zich juist steeds meer als het betrouwbare ware Woord‭. ‬Ook de Geest blijft Zichzelf‭: ‬hoe meer we horen naar het Woord‭, ‬des te meer de Geest Zijn specifieke Werk in ons kan verrichten‭. ‬Zo ook in het huwelijk‭: ‬waar man en vrouw saamhorig‭ ‬zijn aan het Woord Gods wordt de man meer mannelijk en de vrouw meer vrouwelijk‭. ‬En in een wereldsamenleving die saamhorig‭ ‬wil zijn aan het Woord van Israëls God en openhartig voor Zijn Geest‭, ‬komt de eigenheid van elk volk‭ (‬volksidentiteit‭, ‬‘volksgeest’‭), ‬steeds meer aan de dag‭.‬

Enkele notities

De term Drie-éénheid komt als zodanig nergens voor in de Bijbel‭. ‬De term is pas in de vierde eeuw door Rome geïntroduceerd met als doel zich o.a‭. ‬nog vollediger af te scheiden van het Jodendom‭. ‬De‭ ‬‘Drie-godenterm’‭ ‬heeft ook teveel associatie met andere vormen van goddelijke drie-eenheden‭, ‬zoals die van het oude Babylon‭, ‬Egypte en de nog steeds gebruikte drie-eenheid van de Rooms Katholieke kerk‭: ‬Heilige Geest‭, ‬Maria en Jezus‭. ‬De term leidt helaas tot veel verwarring‭, ‬vooral ook bij het joodse volk‭. ‬Er is over dit onderwerp door de Kerkvaders veel geschreven en op internet kunt u zelf eens op deze term googelen‭. ‬Meningen lopen erg uiteen‮…‬Vanuit het letterlijke Woord bezien beredeneren we in het kort als volgt‭: ‬Woord‭/‬Vader‭, ‬Geest en Zoon kunnen we niet optellen om er een drie-eenheidsterm van te maken‭. ‬Duidelijker en Bijbelser is te stellen‭: ‬God is Woord en Geest en Die Twee zijn Eén en de Zoon is één met de Vader‭. ‬Dan krijgen wat Jehoshua/Jezus ook vroeg wat het grootste gebod en de basis is van ons Bijbelse geloof‭: ‬Hoor Israël‭, ‬onze God is Eén‭! ‬Laten we het daar bij houden‭.‬

Het woord‭ ‬‘echád hangt samen met het werkwoord‭ ‬אחה‭ ‬‘achah dat als grondbetekenis heeft‭: ‬verzamelen‭, ‬verenigen‭, ‬bijéén brengen‭. ‬Zoals Abraham tegen Lot zegt in Gen‭. ‬13:8‭: ‬anashiem achiem anachnoe‭, ‬אנשים‭ ‬אחים‭ ‬אנחנו‭ ‬aanverwante mensen zijn wij‭. ‬Van dit werkwoord is het woord broeder‭, ‬ach‭ ‬אח‭ ‬afgeleid‭.‬

Er is ook verband tussen אחד echád en יחד jachad (samen) en אח ‘ach bloedverwant, broeder. Die éénheid van woorden zien we prachtig terug in psalm 133:1 ‘Hoe goed is het wanneer broeders samenzitten, een eenheid vormen: hineh mah tobh oemanaiem shevet achiem gam jachad הנה מה טוב ומנעים שבת אחים גם יחד.

De vrouwelijke vorm van echad אחד is achat אחת. In Gen. 11:1 lezen we over die ene taal die de mensen voor de torenbouw van Babel spraken‭. ‬Vele taaltheologen zijn het erover eens dat die ene taal van in den beginne een directe vorm is geweest van het Hebreeuws zoals we dat nu kennen‭. ‬God sprak en spreekt Hebreeuws en heeft die ene taal ook onderwezen aan Adam‭. ‬In de Hebreeuwse taal is Gods woord tot ons gekomen en Jehoshua van‭ ‬Nazareth sprak Shaoel/Paulus aan in de Hebreeuwse taal‭ (‬Hand‭. ‬26:14‭). ‬