“Overvloed van vreugde is voor Uw Aangezicht”, zegt Psalm 16:11 (NBG).
Bij God is zoveel vreugde, zegt de Bijbel. Soms merken we daar iets van, soms – of vaak – niet. Hier (beneden) is die vreugde soms ver te zoeken.
In de Bijbel vinden we veel verwijzingen (1) naar vreugde, muziek, lofprijzing en dans. God houdt ervan (zacht uitgedrukt). En wij ook! Vreugde en muziek hebben ook alles met elkaar te maken.
Het is iets om naar uit te zien, als Hij Zijn Koninkrijk komt vestigen; eindelijk voor altijd vrede, blijdschap en geluk. Je zou kunnen denken: “Nou, stortte Hij daar maar es wat meer van uit… Mooi dat Hij die vreugde heeft, maar wij dan, hier en nu?”
Nou, die vreugde kon wel eens dichterbij zijn dan u denkt. We kunnen het ook overal vinden in de schepping. Denk bijvoorbeeld aan de uitbundige bloemenpracht in het voorjaar, de vrolijk zingende vogels, dartelende dolfijnen… Er zit zoveel dans en schijnbaar plezier in veel natuurverschijnselen. En dat is evolutionair niet te verklaren, maar alleen door de Bijbel die vertelt dat God Zelf vol vreugde is.
Psalm 22:4 zegt dat “God troont op de lofzang van Israël.” Oftewel muziek, vreugde en lofzang zet Hem in beweging. Daartoe banen wij a.h.w. een weg waarlangs Hij naar ons toe kan komen. “Wie lof offert, eert Mij, en baant de weg, dat Ik hem Gods heil doe zien” (Ps. 50:23). Maar zou het kunnen zijn, dat Hij die vreugde inderdaad heeft uitgestort, zelfs tot in de vezels van ons bestaan?
In haar boek “Heel de weg naar de hemel” (2) beschrijft de Amerikaanse schrijfster Elizabeth Sherrill een fascinerend visioen, wat ze decennia geleden volkomen onverwacht kreeg. (Overigens: zij tekende ook samen met haar man John het levensverhaal op van o.a. Corrie ten Boom in ‘De Schuilplaats’).
Op een dag kreeg ze, na een schrijversworkshop, een duizelingwekkende blik in de fundamentele structuur van de materie. Hieronder volgt het gedeelte waarin ze dat beschrijft.
“Het was op een vrijdagmiddag in september 1967. Zes dagen lang hadden John en ik, samen met andere stafleden van Guideposts, een workshop gehouden voor de winnaars van onze eerste schrijverswedstrijd. (…) Niet lang nadat we de deelnemers aan de workshop hadden uitgezwaaid, waren ook John en ik op weg naar huis. We reden over de brede oprijlaan van het kasteel, John aan het stuur. Ik legde mijn hoofd tegen de stoelleuning en keek naar de eerste tekenen van de naderende herfst in de populieren, die aan het eind van de oprijlaan stonden.
Wat er toen gebeurde, was zo intens en levensecht, dat ik moeite heb het te beschrijven! Vlak voor mijn ogen brak het schouwspel aan stukken en zag ik niet langer bomen en een oprijlaan. Eén verbijsterend ogenblik lang leek het alsof ik een blik wierp in de onderliggende werkelijkheid van het heelal.
Het herfstlicht versplinterde zich in miljoenen glinsterende stukjes die in een soort oerdans door de lucht wervelden. Hoewel ik het voor mijn ogen zag gebeuren, wist ik dat ik zulke snelle bewegingen en zulke kleine deeltjes niet kon waarnemen. Atomen zijn immens. Het was geen gedachte, maar een observatie. Zelfs deeltjes van atomen – protonen, elektronen… die zijn nog veel te groot om hier weet van te hebben.’ … ‘Ik zag niet alleen maar onvoorstelbaar kleine dingen en onvoorstelbaar snelle bewegingen, ik was getuige van een werkelijkheid die mijn kennis en begrip verre te boven ging. Voor mijn ogen zag ik blijdschap. Ik zag de fundamentele structuur van de schepping, en die structuur was vreugde.“
Elizabeth schrijft, dat ze destijds helemaal niets begreep van natuurkunde. Die boeide haar ook helemaal niet. Maar ze zag letterlijk een soort ‘kosmische dans’, met onvoorstelbaar snelle be- wegingen van onvoorstelbaar kleine dingetjes. Ze zag dingen, zó klein, dat daarbij vergeleken, zelfs atomen weer heel groot waren! (‘Atomen zijn immens’, was haar observatie.) Maar ze ervoer het ook als ‘aanbidding’, schreef ze. Pas in april 2000, dus 36 jaar later, las ze in de New York Times een artikel over de zogenaamde snaartheorie (in het engels ‘stringtheory’). Toen pas begreep ze wat ze destijds gezien had…
Wat is die snaartheorie?
We gaan toch even naar wat natuurkunde. Alle materie bestaat uit moleculen en atomen. Alles om ons heen, ook wijzelf, elke cel van ons lichaam. Een atoom bestaat weer uit een kern, met daarin protonen en neutronen, en om de kern heen snel ronddraaiende elektronen. Tot zover klinkt het u wellicht nog redelijk bekend in de oren.
Maar de geleerden hebben in hun speurtocht naar hoe het nou verder in elkaar zit, ontdekt, dat alles weer bestaat uit nog veel kleinere dingen. Men spreekt van quarks, muonen, bosonen, gluonen en nog veel meer -onen. Een andere manier echter om die kleine deeltjes te beschrijven, is dat het verschillende snaren zijn. Bestaanseenheden zo oneindig klein dat, volgens het artikel in de New York Times, ‘deze snaren ten opzichte van een atoom zijn, wat een atoom is ten opzichte van het zonnestelsel.’ (Daarmee bedoelden ze dus uit te leggen, hoe on-voor-stel-baar klein deze snaren/ deeltjes zijn. Zó klein, dat het atoom waar ze in zitten, voor hen net zo groot is als het zonnestelsel dat is voor dat atoom!) Ondenkbaar kleine spiralen van lang en dun materiaal. En deze snaren trillen.
Het ene deeltje trilt sneller of langzamer dan het andere. En hoe hard of zacht, langzaam of snel een snaartje trilt, bepaalt of het een elektron, proton, boson, muon, gluon, quark of nog iets anders is (die termen mag u weer vergeten…). Al die verschillende deeltjes hebben verschillende eigenschappen en dienen verschillende doelen.
In het boek “The Elegant Universe” (4) van Brian Greene legt hij deze dingen allemaal uit. Hij beschrijft hoe opvallend veel schoonheid er zit in de aard van alle materie, en hij noemt deze elementaire deeltjes “verschillende noten in een kosmische symfonie”…! En hij beschrijft dat alle soorten snaren in wezen van hetzelfde spul zijn, maar dat ze “verschillende resonanties ondergaan” (pag. 146). Dus: ze worden op verschillende manieren bespeeld, net als de snaren van een viool…
Dit is wat Elizabeth te zien kreeg in het visioen in 1967. En het werd haar getoond dat deze kosmische ‘dans’, deze fundamenten van de schepping, in essentie vreugde is (op pag. 201 van haar boek.) En ze schrijft: “Het was kennis, geen emotie – de vreugde voelen die ik gezien had, zou het menselijk gestel aan flarden hebben geblazen.” (cursivering van mij.) En: “De basis van alles, nu en voor altijd, is een goedheid die onze verbeelding verre te boven gaat.” (pag. 211).
De snaartheorie (3) ontstond officieel pas in 1970, dus drie jaar nadat Elizabeth het visioen kreeg. Inmiddels is de theorie uiteraard verder ontwikkeld, en alleen maar ingewikkelder geworden.
Vreugdevol snarenspel
Nu naar de Bijbel. In Psalm 45 wordt juist snarenspel in verband gebracht met vreugde:
Ps. 45: 7-10 “daarom heeft, o God, uw God u gezalfd met vreugdeolie boven uw metgezellen; (…) uit ivoren paleizen verheugt u snarenspel;” (vers 8, NBG). Niet in alle vertalingen wordt het snarenspel genoemd. In de HSV ook niet. In de Naardense weer wel. (Hier wordt een koning aangesproken, of profetisch dé Koning…, die verheugd wordt van snarenspel. Lang leve symfonie-orkesten 🙂 )
Vreugde heeft zoals gezegd ook alles te maken met muziek. Als lof en aanbidding, zo had Elizabeth het visioen ook ervaren. Ook het menselijk brein blijkt fundamenteel ingesteld te zijn op muziek. In april 2017 legde hersenwetenschapper Erik Scherder in het TV-programma “De wereld draait door” uit, hoe muziek ons brein eerst en direct binnenkomt in de hersenstam. Daar worden onze zogenaamde motorische functies aangestuurd, onze beweging. Beweging die soms niet te stoppen is, ook al werken andere functies in het brein niet meer zo goed. Hij noemde het voorbeeld van Henry, een dementiepatiënt. In 2014 zond “Eén vandaag” (TV) een onderwerp uit over muziektherapie bij Alzheimerpatiënten. (Opvallend: de initiefnemer van het in daarin genoemde project Music & Memory, dat hierover gaat, heet Dan Cohen. Cohen is een Joodse naam, en is Hebreeuws voor “priester”!) (5) Henry zat meestal maar wat in zijn stoel, en sprak haast ooit meer. Maar toen hem een koptelefoon werd opgezet met muziek uit zijn jeugd, leefde hij op als nooit tevoren, en men kon zelfs weer wat een gesprek met hem voeren.
Dit inspireerde mensen zo, dat sindsdien veel meer wordt gedaan met muziektherapie bij deze patiënten.
Een opvallende uitspraak van Henry in die uitzending: “De wereld draait om muziek en zingen.”
((Yair vulde hier aan: ‘Het woord voor vreugde is simcha שמחה. In dat woord zit het woord shem verpakt, de Naam שם. Ware vreugde is vreugde om of in de Naam… Er is ook woordverband met macha, מחה weghalen, weggummen… door vreugde kan Hij ons het verdriet doen vergeten, wegpoetsen…’ Dit laatste is ook heel mooi in verband met het verhaal van Henry!)
In dit verband is me iets opgevallen, u misschien ook wel, wat betreft één bepaalde muziekstijl die wel in het bijzonder verbonden lijkt te zijn met vreugde: de wals. Als u een concert bijwoont (op of TV meebeleeft) van André Rieu, en dan zeker tegen het einde als ze er allemaal nog een schepje bovenop doen, kunt u dan op uw bank of stoel blijven zitten? Ik niet, hoor! En die gasten gaan ook allemaal zingend en dansend naar huis! Hoe komt dat toch? Wat is er zo vreugdevol aan de wals?
Misschien de maatsoort? Een wals is een driekwartsmaat. Dat ritme gaat in drieën: ‘één-twee-drie, één-twee-drie, één-twee-drie…’ Het getal drie wijst in het bijzonder naar God (immers: Vader-Zoon-Geest). En bij Hem is ‘overvloed van vreugde’, zegt Psalm 16. Zou dat het zijn? Is daarom die wals bij uitstek zulke feestmuziek? En men danst ook voortdurend in de rondte, niet in rijen of iets dergelijks maar in cirkels, en met die mooie kleding ziet het er altijd extra zwierend en wervelend uit. Er zal wel hééél veel gewalst worden in de hemel, denk ik zo maar… (natuurlijk niet óver elkaar, maar mét elkaar 🙂
En in de walsmuziek, en door André zelf in het bijzonder, wordt veel gebruik gemaakt van … snaarinstrumenten.
Afb. bovenaan: still van Youtube
Opbouw atoom: Wikimedia
Standbeeld koning David met harp: Renata Sedmakova, AdobeStock
Noten
(1) Bijvoorbeeld: Ps. 16:11; Ps. 43:3 ‘tot de God van mijn jubelende vreugde’; Ps. 45: 7-10 ‘daarom heeft, o God, uw God u gezalfd met vreugdeolie boven uw metgezellen; (…) uit ivoren paleizen verheugt u snarenspel;’ Ps. 68:26a, ‘Voorop gaan zangers, daarachter snarenspelers’; Ps. 150:4 bazuinen, harp en citer, tamboerijn en reidans, snarenspel en fluit, cimbalen
(2) ‘Heel de weg naar de hemel’ – Elizabeth Sherrill, pag. 209-210, 212-213; Ned. uitgave: Gideon, 2005. John en Elizabeth Sherrill schreven diverse biografieën, zo ook het levensverhaal van Corrie ten Boom, in ‘De Schuilplaats’.
(3) https://nl.wikipedia.org/wiki/Snaartheorie ‘De snaartheorie veronderstelt dat deeltjes in werkelijkheid kleine, trillende, eendimensionale snaren zijn. Verschillende trillingswijzen van een snaar worden dan waargenomen als verschillende deeltjes. Zoals een snaar van een viool verschillende tonen kan voortbrengen door de lengte van de snaar te veranderen, kan een snaar verschillende basisdeeltjes vormen, zoals quarks of elektronen.”
(4) ‘The Elegant Universe,’ Brian Greene, Vintage Books, New York, 2000. Hier presenteert schrijver z’n theorie (filmpje is 4 min.): http://www.speed-light.info/string_theory_04.htm
(op 1 min 55 sec. zegt hij: ‘In other words, the universe is like a grand, cosmic symphony, resonating with all of the various notes, these tiny, vibratings strands of energy can play.’)
(5) documentaire ‘Alive Inside’ (vertoond op IDFA- festival in nov. 2014). https://www.innovatiekringdementie.nl/a-1638/ documentaire-alive-inside-de-bijzondere-band-tussen- muziek-en-geheugen
Op Youtube is een Nederlands ondertitelde versie te zien (ruim 6 min.) van een portret van Henry; zoek op “Henry Alive Inside nederlandse ondertitels”.