Volgens de Griekse mythologie was Europa een knappe Semitische/Fenicische prinses. Zij werd ontvoerd door de Griekse god Zeus van het strand van Sidon, iets ten noorden van Israël, waar ook één van Israëls stammen, de zwerfstam Dan, gewoond heeft. De Griekse schrijver Homerus noemde de Grieken overigens ook wel Danaërs!
Zeus had zich als een mooie stier vermomd zodat zijn vrouw Hera het niet zou merken. Hij liep met Europa op zijn rug de zee in op weg naar Kreta, het harteland van de Griekse cultuur. Het werelddeel Europa heeft haar benaming aan deze vrouw te danken. De legende over de ontvoering van Europa bevestigt de oerrelatie tussen Europa en Israël.
Het woord europa zou bestaan uit de Griekse woorden eurys, breed, en ops, gezicht. Europa zou gebied zijn waar men ruimte gaf aan verschillende geloven en culturen?
Men meent dat het woord europa ook afgeleid kan zijn van het Semitische woord erebu en dat betekent zonsondergang. Het huidige Hebreeuwse woord voor avond, erebh ערב, herkennen we erin. Vanuit het Midden Oosten gezien is Europa het erebh/avondland.
Europa heeft een rijk en machtig verleden en wil anno 21ste eeuw graag haar positie versterken in de wereld, terug naar haar sterke positie van vroeger. Door de VS, Azië, opkomend Afrika en Rusland wordt haar dat allemaal niet gemakkelijk gemaakt.
Er is een Joods gezegde: ‘We kunnen niet de weg terug, maar wel terug naar de Weg!’ De geschiedenis terug willen draaien gaat niet. We kunnen in Nederland niet terug naar de Gouden eeuw met zijn Calvinistische stempeling en in Europa niet terug naar de Renaissancetijd of naar het hoogtij van de Rooms Katholieke Middeleeuwen. Maar we kunnen wel de bronnen herontdekken waar door deze hoogculturen zijn gevoed. Anders gezegd: Europa kan wel terugkeren naar de weg waarlangs zij ooit tot bloei kwam om van daaruit een nieuwe start te maken, een nieuwe toekomst tegemoet.
Drie cultuursteden
Wat is de oorspronkelijke Europese weg? Er zijn drie ‘cultuursteden’ die deze weg bepaalden: Rome, Athene en Jeruzalem. Rome, de jongste merkstad, staat voor politieke, burgerlijke en internationale ordening, Athene voor kennis en kunst en Jeruzalem, de oudste van de drie, voor Bijbels geloven, hoop en een levensstijl, gebaseerd op de liefde tot God en de naaste.
Op Romeinse wijze ordenen: bondgenootschappelijk
Wat is Romeins ordenen en wat betekent dit praktisch voor een vernieuwd herenigd Europa? De Romeinse politieke ordening van de eigen samenleving en van de volkerensamenleving in de ‘bewoonde wereld’ berustte op twee-eenheid van discipline en bondgenootschappelijkheid. Binnen het eigen stedelijke en regionale gebied gold een strenge tucht met een strikte rechtshandhaving, terwijl de internationale samenleving geordend was op basis van het bondgenootschap. Elk volk dat zich aansloot bij de Pax Romana behield in principe zijn eigenheid, eigen bestuur en eigen karakteristieke cultuur. De Pax Romana was geen eenheidsstaat, maar een vereniging van naties, die zoveel mogelijk hun eigen zaken mochten regelen. De band met het geheel van de internationale gemeenschap werd vooral uitgedrukt in de gemeenschappelijke erkenning en eerbiediging van de Romeinse keizer. Voor een vernieuwd Europa zou dit betekenen: geen Europese eenheidsstaat, geen alles-bedisselend-Brussel, maar een verbond van vrije volken die onderling solidair zijn = die zich binden aan elkaar en aan het geheel. Hoe dat ‘geheel’ vandaag gestalte moet krijgen is nog wel een punt. In ieder geval niet via een nieuwe Caesar of neo-Napoleon!
Grieks denken is kritisch en creatief
Wat is Grieks denken? Zoals de Romeinen geboren regenten zijn, begaafde bestuurders en politici, zijn de Grieken geboren denkers. Het Griekse denken berust op de twee-eenheid van redelijkheid en verbeelding, van logica en kunstzinnigheid. Anders gezegd: het Griekse denken is kritisch en creatief, analytisch en artistiek. Voor het nieuwe Europa betekent dit: bevordering bij álle lagen van de bevolking van het kritische en creatieve denken, van wetenschap én kunst. Beide in de ruimere zin. Wetenschap zowel in de zin van levensbeschouwing als van natuurwetenschap. En kunst zowel in de zin van het verbeelden en verklanken van indrukken of emoties als van kunstvaardigheid; het ontwerpen van artistieke designs.
Hebreeuws geloven is ‘amen’ zeggen op beloftevolle Woorden
Wat is op Hebreeuwse wijze geloven? Geloven is een eigensoortige daad die zich onderscheidt van denken en handelen. Hoewel deze drie sterk op elkaar betrokken zijn en niet zonder schade van elkaar gescheiden kunnen worden. Er is geen geloof zonder denken en handelen, er is geen handelen zonder denken. En er is geen denken zonder geloof, zonder aannames of hypothesen waarop men ‘amen’ zegt zonder dat daarvoor een redelijk of proefondervindelijk bewijs te geven is. ‘Het geloof is het bewijs der dingen die men niet ziet’, niet ziet met het beperkte, natuurlijke oog en niet doorziet met het beperkte, natuurlijke verstand.
Het woord ‘geloven’ in het Hebreeuws betekent letterlijk ‘amen’ zeggen op Gezegdes die van de Overkant (het woord ‘hebreeuws’ betekent: ‘komend van de overzijde) naar ons toegekomen zijn: zwaar geladen Gezegdes door de mond van Mozes en de Profeten, bevrijdende Woorden, beloftevolle Woorden voor mens en samenleving op deze aarde. Een Joodse rabbi zei ooit tegen een ongelovige Griek: ’als U niet kunt geloven in onze God, geloof dan in Zijn Woorden, want onze Elohim is in wezen een bundeling van Dewarim דברים (woorden, beloften, werkzame woorden)!
Drie beloftevolle Woorden over mens zijn en menselijk samenleven op aarde
Hebreeuws geloven is ‘amen’ zeggen op minstens drie Bijbelse kernbeloften die bepalend zijn voor ons denken en handelen. Drie beloftevolle Woorden voor onze aarde, voor ons menszijn op aarde en voor een menselijke samenleving op deze aarde.
1. Er is een belofte voor deze aarde tegen alle doemscenario’s in. Er is zicht op Beloofd land voor ieder volk, er is perspectief op een lusthof, een paradijs op aarde: woestijnen gaan bloeien en moerassen worden tot landbouwgronden zodat er voor ieder dagelijks brood is en feestelijke wijn in het weekend.
2. Er is een belofte voor ons menszijn op deze aarde tegenover eeuwen van teleurstellende ervaring, van frustraties en pessimisme: ieder mens kan door de Heilige, Bevrijdende Adem van Hem die sprak tot Mozes en de Profeten, de Ene, de Unieke, veranderen van een kinderlijk, hinderlijk narcistisch driftwezen in een beeld van God = in een uniek mens uit één stuk, liefdevol én betrouwbaar. Want die twee tezamen, liefde én trouw zijn de merkstenen van de God der Hebreeën.
3. Er is een belofte voor een menselijke samenleving op deze aarde, er is zicht op vrede voor alle volken, verenigd rond de Berg Tsion, in saamhorigheid = samen lernend (studerend) met het Joodse volk, luisterend naar de unieke Richtlijnen voor de ordening van de tijd en het aardse bezit. Saamhorig én samen lovend, want een hechte samenleving is een ‘samen-loving.’ In de samenzang, in het ‘collectieve ritueel’ van de lofprijzing van de God der Hebreeën, de Ene, onze Schepper en Bevrijder, gebeuren wonderlijke dingen: daar hechten losse individuen zich aan één tot een gemeenschap. In de eredienst aan deze Ene, ver-énig-en zich de naties, krijgt het ’geheel’ van Europa gestalte, in volle vrijheid.
Alle drie de ‘cultuursteden’ hebben mooie kenmerken maar de geschiedenis heeft geleerd dat zowel het gedachtegoed van Athene en Rome vijandig waren naar het Bijbels Joodse denken. Rome heeft Jeruzalem verwoest in het jaar 70 en het Griekse denken wilde steeds het Bijbelse denken gelijkschakelen aan het hare. Echter, wanneer het Christelijk-Joodse denken wegvalt in Europa vallen liefde én trouw uiteen; gaat de eenheid van leven verloren; de zin en samenhang in kennis* en kunst; wordt de politiek corrupt; gaat alom de leugen regeren. Bovendien zal de leegte van Jeruzalem onweerstaanbaar andere ‘goden’ aanzuigen: hardvochtige, onbetrouwbare of puur spirituele goden met minachting voor deze aarde. Zonder Tsion wacht Europa een wrede dictatuur op basis van wrede religies.
* Los van de Hebreeuwse wortels gaat niet alleen de kunst ontaarden, maar gaat het ook mis met het Griekse denken: er ontstaat een eenzijdig, éénlijnig denken dat zich baseert op valse vooronderstellingen.
Europa wortelt in Jeruzalem, in Tsion: Tsiropa
Al hebben Rome en Athene in hoge mate Europa’s geschiedenis bepaald, fundamenteel zijn ze niet. Het fundament van Europa en van heel de volkerenwereld ligt in Tsion, in het hart van Jeruzalem. Hier wortelen alle volken: ‘van Tsion wordt gezegd: ieder van hen is daar geboren… de HERE telt bij het opschrijven der volken; deze is daar geboren’ (Psalm 87: 5,6). Ook volgens Israëls profeten (zoals Micha 4:1-4; Jesaja 2: 1-4) liggen de bronnen voor een radicale vernieuwing, voor vrede en welvaart, alleen in Tsion: Europa-Tsiropa!
Nog enkele notities
Delors, Pascal en Calvijn
Vanuit het Europese kernland, Frankrijk, klinken drie stemmen, die Europa oproepen om zich ernstig te bezinnen en terug te keren tot haar originele bronnen: de stem van een politicus, van een wetenschapper en van een jurist-theoloog.
Nog niet zo lang geleden heeft de Franse politicus, Jacques Delors, Europa opgeroepen tot een serieuze bezinning over het ‘hart en de ziel’ van Europa. Want zonder ‘hart en ziel’ heeft Europa geen toekomst, is het een lege huls, is er geen innerlijk hechte samenhang en geen voldoende weerstand tegen vreemde, culturele of religieuze indringers.
Ongeveer drie honderd jaar eerder gaf de begaafde Franse wetenschapper Blaise Pascal aan het ontredderde Europese continent een duidelijk advies in de richting van Tsion. Volgens Pascal moet Europa zich richten op de God van Abraham, Isaäk en Jacob en zich afkeren van de oude goden, de god van de filosofen en de god van de wijzen: ‘Dieu d’Abraham, Dieu d’Isaac, Dieu de Jacob, non des philosophes et des savants’. De god der filosofen is: de ‘Algemene God’, het ‘Meest Algemene Begrip’ of de ‘Meest Verheven Idee’. De god van de ‘savants’, van de wijzen of ‘ingewijden’ is: de verborgen, mystieke ‘god’: het ‘Alles Omvattende Al’, de ‘Grote Oceaan’ waarin wij allen druppels zijn, of het ‘Grote Vuur’ waarvan wij allen vonkjes zijn: ‘ik’ ben een ‘god’ in diepste wezen. Er is volgens Pascal een onoverbrugbare kloof tussen de dienst aan de Ene, de Unieke, de God der Hebreeën en de dienst aan het afgodische ‘Al’ en het afgodische ‘ik’.
Iets meer dan vijfhonderd jaar geleden werd in het Europese kernland Johannes Calvijn geboren, de begaafde jurist en theoloog die als eerste Europeaan Europa teruggeroepen heeft naar de Hebreeuwse Bijbel: Calvijn doorbrak de eeuwenoude stelling dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen het Oude en het Nieuwe Testament als tussen ‘Wet en Evangelie’, of als tussen ‘de strenge, wraakzuchtige Joodse God en de liefdevolle, Christelijke God.’ Volgens Calvijn gaat het in beide Testamenten om hetzelfde Evangelie, alleen de ‘bediening’ is verschillend: nu niet meer via de Jeruzalemse Tempel en priesterdienst, maar door de wereldwijde Woordverkondiging. Hoofdthema’s voor Calvijn waren enerzijds de bevrijding door het Lam Gods: bevrijding van zonde en schuld, en anderzijds de levensheiliging: radicale vernieuwing van heel het volksleven, niet alleen van losse individuen, maar ook van de samenleving als geheel, van heel het publieke domein.
Europa op bedevaart naar Tsion: ‘uw volk is mijn volk’
Voor radicale vernieuwing moet Europa terug naar de ‘radix’, naar de Hebreeuwse oerwortels, die onlosmakelijk verbonden zijn met het Joodse volk, Gods uitverkoren Eersteling. Want de Hebreeuwse Bijbel is niet los verkrijgbaar, niet los van Zijn volk. Europa moet op bedevaart naar Tsion! Alleen in Tsion, in saamhorigheid met het Joodse volk, kan de ‘innerlijke leegte’ worden gevuld, kan Europa haar hart ophalen en de relatie herstellen met Israëls Unieke God: ‘Dieu d’Abraham, Dieu d’Isaac, Dieu de Jacob. Hier in Tsion wil Hij door Zijn Woord en Zijn Geest het ontredderde Europa instrueren om als bondgenoot van Israël voortrekker der volken te zijn met perspectief op wereldvrede. Want Israël is de naaf in het wiel van de volkerenwereld. Alleen als de volken zich verbinden met dit hart, als spaken in de naaf, ontstaat er een alle volken omvattend bondgenootschap! Voortrekker te zijn voor Israël, de weg te banen voor de Geest van de Hebreeuwse Bijbel is sinds de dagen van Constantijn Europa’s grootste uitdaging. En als nooit te voren krijgen de Kerken daarbij de unieke kans om Europa’s voorhoede te vormen! Doen ze dat?
Turkije, India en China als bruggenbouwers?
Al wijst de ‘T’ van ‘Tsiropa’ niet op Turkije de ‘I’ niet op India en de ‘P’ niet op Peking, toch kan Europa niet de vraag ontwijken naar de relatie met deze landen. Mag Turkije toetreden tot de Europese statenbondgemeenschap? Turkije zou een belangrijke brug kunnen vormen naar Vóór-Azie en Noord-Afrika. Maar op voorwaarde dat deze brug naadloos aansluit op Europa. Aansluiten wil zeggen dat het Turkse volk in overgrote meerderheid, bij monde van parlement en regering, zich aansluit bij Jeruzalem voorop. De moslimvolken in het Midden Oosten en Noord-Afrika kunnen op hun beurt een brug vormen naar Afrika en Voor-Azië, maar dan ook op dezelfde Turkse voorwaarden.
Wat voor Turkije geldt, geldt ook voor China en India: twee onmisbare voorposten in het dicht bevolkte en noodlijdende Azië.