De huidige wereldproblematiek is veel meer omvattend dan alleen de financiëel economische. Als nooit tevoren wordt onze wereldsamenleving geteisterd door een combinatie van crises: behalve de financieel economische is er de milieucrisis en de klimaatcrisis, de grondstofcrisis en de voor miljoenen schrijnende voedselcrisis. Bovenal is er de morele crisis, het gemis van een deugdelijk algemeen aanvaard moreel kompas: ‘ieder doet wat goed is in eigen ogen’, ‘goed is wat goed voelt’. Met alle chaotische gevolgen: verwarring in menselijke verhoudingen, gebroken huwelijken, ontwortelde jongeren, onrustbarende corruptie, ongebreidelde criminaliteit, onveiligheid in de publieke ruimte etc.
Dictatuur geen oplossing
De geschiedenis leert dat een samenleving in wanorde roept om strenge wetten met een sterke leider die met dictatoriaal gezag orde schept of schopt. Men gaat er van uit dat de crisis een toevallige bijkomstigheid is of een ‘absurde samenloop van omstandigheden’, die met deeloplossingen en een dosis onderlinge solidariteit desnoods gekoppeld aan een tijdelijke neo-Romeinse dictatuur wel weer te overwinnen zal zijn, zodat men daarna weer op dezelfde voet verder kan gaan.
Maar geen enkele crisis laat zich duurzaam oplossen door middel van dictatuur. Ook nu biedt een seculiere of religieuze, neo-Romeinse of neo-Katholieke, neo-Calvinistisch of neo-Islamitische dictatuur geen oplossing voor de mateloze en complexe problematiek in onze moderne wereldsamenleving.
De grondslag in verval
Er is fundamenteel iets mis, de grondslag van onze samenleving, de cultuur die de dragende kracht is van de samenlevingsstructuur is in verval. Anders gezegd: we zijn als samenleving ontspoord, van de weg af geraakt. Of nog fundamenteler misschien: wij zijn nog nooit echt op de weg geweest en dat is de diepste reden van het al eeuwenlang durende gemis aan welzijn en vrede voor allen, de reden van het vele maatschappelijk onrecht, van de armoede en de honger voor miljoenen medemensen.
Niet de weg terug, maar terug naar de Weg
Een Joods spreekwoord zegt: ‘we kunnen niet de weg terug, maar wel terug naar de Weg’. De Islam kan niet terug naar de Hoogcultuur uit de Spaanse Gouden Eeuw of naar de Glorietijd van het Ottomaanse Rijk. Onze Europese samenleving kan niet terug naar de Gouden Tijden onder de hoede van de Middeleeuwse. Katholieke Kerk, en Nederland kan niet terug naar de 17e eeuwse Gouden Eeuw toen het Calvinisme structuur en welvaart gaf aan heel de Nederlandse samenleving. Maar Nederland, Europa en de Moslimwereld kunnen elk voor zich en samen wel terug naar de Weg! Naar de Unieke Weg die Israëls God gewezen heeft aan Zijn knecht Mozes. Een Weg die staat onder de belofte van welzijn en welvaart voor héél het volk én alle volken. De Torah is niet exclusief voor Israël, maar het is volgens Israëls profeten de Weg waarop alle volken mogen wandelen zodat er wereldwijd welzijn en welvaart en vrede komt: als alle volken optrekken naar Tsion en gehoor geven aan Gods Richtlijnen komt er vrede wereldwijd, ‘ieder onder eigen wijnstok en vijgenboom’ (Micha 4:1-4).
Anders gezegd: het alternatief voor de huidige onoplosbare combinatie van crises is niet een religieuze Shariadictatuur in Europa of een seculiere neo-Romeinse dictatuur, maar een samenleving op Hebreeuws- Bijbelse basis.
Vier kenmerken
1. Het hoofdkenmerk van een op de Hebreeuws Bijbel gebaseerde volkssamenleving is vrijheid gekoppeld aan mondigheid. Mondig zijn betekent: rechtstreeks zonder tussenpersonen verantwoordelijk zijn tegenover God onze Schepper en Bevrijder. Verantwoordelijk zijn tegenover God is letterlijk: Hem ántwoord geven, Hem als Gever erkennen, Hem bedanken en prijzen voor Zijn gulheid en goedheid, voor Zijn vergevende en bevrijdende Liefde, voor Zijn hulp in tijden van nood. In de Mozaïsche Torah ligt de nadruk vooral op de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid als volk, op het samen antwoord geven, op de samenleving als samen-loving.
2. Een tweede kenmerk is het onderricht in en de binding aan de door God gegeven ordeningen in de Mozaïsche Torah, met name wat betreft de Goddelijke Richtlijnen voor de ordeningen van de tijd Shabbat, feesttijden e.a) en het aardse bezit (het afzonderen van de tienden en de eerstelingen, periodieke kwijtschelding van schuld en herverdeling van grondbezit).
3. Een derde kenmerk is de bereidheid zich te toetsen en daadwerkelijk te storen aan de profetische kritiek bij monde van een door God geroepen dienaar (Zijn gemeente/qáhal/ ekklesia of Zijn individuele gezant).
4. Een vierde kenmerk is de presbyteriale structuur van de samenleving. De dragende krachten zijn de oudsten, de senioren, de 55 plussers: in het Hebreeuws de zêqénim, in het Grieks de presbyters. Het erkennen en respecteren van het leeftijdsverschil tussen mensen, tussen oud en jong als een Goddelijk gegeven is niet alleen één van de voornaamste Goddelijke Richtlijnen voor de ordening van het onderling menselijk verkeer – ‘eert Uw vader en Uw moeder’ (Exodus 20:12) – maar is ook gekoppeld aan een Goddelijke belofte: ‘een lang leven in het Beloofde Land’. Toen Mozes het volk opriep om op weg te gaan naar het Beloofde Land, riep hij de zêqénim/presbyters bijeen. De oudste, de meest originele en meest efficiënte vorm van volksregering is de presbyteriale democratie.
Behalve binnen elk volk is er een leeftijdsrangorde tussen de volken: Israël is het oudste Godsvolk. De erkenning van Israël als Gods Eersteling, als de presbyter der volken is eveneens een gebod gekoppeld aan een belofte: ‘Ik zal zegenen wie U zegent’ ( Genesis 12:3).
Vorming en viering
Al eeuwen te voren hebben Israëls profeten, Micha en Jesaja, voorzien hoe in het ‘laatste der dagen’ de volken op weg zullen gaan naar Tsion om zich te laten onderwijzen in de zegenrijke Richtlijnen van Israëls God voor vrede en welvaart wereldwijd. De profeet Zacharia brengt deze optocht der volken uitdrukkelijk in verband met de viering van Sukoth . Het onderwijs in de Torah en de viering van Sukoth vormen de basis voor wereldvrede.