Perspectief op radicale hervorming (têshuvah) in het spoor van Israël
Er is geen weg vooruit
Voor onze Westerse wereld is de weg vooruit geblokkeerd geraakt. De droom is over. De hooggeprezen vrijheidsdroom voor individu en samenleving, los van God, losgebroken uit allerlei klemmende tradities, is grondig verstoord. De hoop op een ongeremde en voortdurende vooruitgang op basis van het vrije denken blijkt een illusie.
Het visioen van een nieuwe welvarende wereldsamenleving op eigen kracht, los van Bijbelse openbaring en kerkelijke overlevering, leek in de eerste eeuwen na de Verlichting, in de 18e en 19e eeuw, alleszins haalbaar en gaf reden tot groot optimisme. Maar na twee wereldoorlogen met tientallen miljoenen doden, na het fiasco van de socialistisch-communistische ideologie, na het mislukken van de grootschalige westerse ontwikkelingshulp aan de ‘arme, achterlijke landen’, na de schokkende ontdekkingen van de ontstellende gevolgen van de industriële groei voor milieu en klimaat, en met de onverwachte financiële en economische crisis, met alle verwarring en onzekerheid als gevolg daarvan, is dit optimisme volledig verdampt.
De droom is over
Nog nooit in geen periode van de geschiedenis was er zoveel ellende wereldwijd, zoveel armoede, zoveel ziekte, zoveel honger, nooit waren er zoveel vluchtelingen, nooit zoveel gewelddadigheden, zoveel stormen, zoveel modderstromen, zoveel aardbevingen. De droom is over! De verlichte Westerse wereld kan onmogelijk nog verder vooruit.
Er is geen weg terug
We kunnen ook niet de weg terug. Niet terug naar de 17e eeuw, toen Nederland nog overwegend een Bijbelland was, toen de vergaderingen van de Staten Generaal geopend werden met Bijbel lezen en gebed en deze vergadering ook de opdracht gaf tot het vertalen van de Bijbel uit de grondtaal waardoor de monumentale Statenvertaling ontstond die onze Nederlandse taal beslissend heeft bepaald, en toen niet alleen deze Bijbel aan diverse huistafels werd gelezen, maar ook een centrale plaats kreeg in het volksonderwijs. We kunnen evenmin of nog veel minder terug naar de Middeleeuwen, toen de Katholieke Kerk, patriarchaal en matriarchaal (als een Moederkerk) het hele leven en samenleven van de wieg tot het graf omspande en redelijk in balans hield.
Het Israël van het Westen
Een merkwaardig historisch gegeven is dat het 17e eeuwse Nederland zich sterk vereenzelvigd heeft met het Bijbelse Israël. Men voelde zich het ‘Israël van het Westen’ (zie ‘Het Gereformeerde Israël’ in ‘Het Woord in Beeld’, door Mönnich en van der Plas, Ten Have, p.43-83). Merkwaardig ook dat de vele Joodse ballingen die in ons land een gastvrij onderdak vonden, onze hoofdstad ‘Mokum’ noemden: Woonplaats van Israëls God in ballingschap! Maar het meest merkwaardig is dat juist dit Bijbelland met zijn specifieke tolerantie en gastvrijheid – ook voor vervolgde andersdenkenden als Descartes en Spinoza – de bakermat is geworden van de Verlichting, van een cultuur zonder God.
Nu, na ruim drie en een halve eeuw is er alle reden om weemoedig met Israëls Psalmen mee te klagen: ‘O, God de heidenen zijn gekomen en hebben Uw erfdeel ingenomen’. Ons ‘Jeruzalem’, deze ‘Buitenplaats van Israëls God’, ons Mokum is één van de meest seculiere en meest afgodische steden ter wereld geworden, waar de oudheidense Baälcultuur (zie artikel over Heidendom in drie vormen) zich steeds luidruchtiger manifesteert, en waar onder orthodoxe Joden het gevoel van onveiligheid steeds meer toeneemt, hun synagogen en scholen extra moeten worden bewaakt.
Terug naar de Weg
Nee, Nederland kan niet terug naar vroeger: ‘We kunnen niet de weg terug, maar wel terug naar de Weg’, is een Joods gezegde. Niet terug naar de 17e eeuw, maar na het fiasco van de Verlichting, van dit God-loze tijdperk kan ons land en kan in het spoor van Nederland ook Europa en kan in het spoor van Europa de hele volkerenwereld nog wel terug naar de Weg die Israëls God in Zijn Torah heeft gewezen voor een vrije, mondige, humane en welvarende wereldsamenleving. Een samenleving waarbij ieder mens en ieder van de ‘70’ volken tot zijn unieke bestemming komt met Israël in het midden als model voor een (ere)dienende samenleving, verenigd rond de Berg Tsion.
Vier flagstones
De beweging ‘Terug naar de Weg’ kan niet overhaast, niet in een ‘vloek en een zucht’, niet met onderdrukking en geweld. Het gaat niet langs plat getreden paden, maar door een moeilijk begaanbaar, moerassig en drassig gebied met veel hindernissen en weerstanden. In deze ‘Terug naar de Weg beweging’ moet van meet af aan de hele volksgemeenschap betrokken worden. Het moet én gemeenschappelijk én stap voor stap, met onderweg steeds enkele halteplekken waar men even terug kan blikken om opnieuw de strategie te bepalen. Er zijn minstens vier van dergelijke halteplekken nodig als vier flagstones in een modderig terrein, of als vier staptegels in een pas ingezaaide tuin.
1. Nationale bezinning, een publiek debat over een radicale culturele en structurele omwenteling in ons volksleven op brede Bijbels- Hebreeuwse basis, met als oriëntiepunten:
a. de Tien Sinajwoorden,
b. de Twee kernrichtlijnen uit de Mozaïsche Torah voor de ordening van de tijd (dagelijkse getijden, wekelijkse pauzedag, jaarlijkse feesttijden) en van het aardse bezit (eerstelingen en tienden,, periodieke schuldverheffening, herverdeling van het grondbezit),
c. de zes (of zeven) beden van het ‘Onze Vader’.
2. De erkenning en herwaardering van de functie (het ambt) van de presbyters (oudsten, senioren, 50-plussers). Toen Mozes opdracht kreeg voor de Uittocht uit een slavenmaatschappij, en ook de Doortocht moest voorbereiden naar de Berg Sinaj voor de ontmoeting met Israëls God en de overhandiging van Zijn Torah, riep hij eerst de zêqéním (oudsten, presbyters) bijéén als de eigenlijke volksvertegenwoordigers. Behalve een plaatselijke en regionale raad van oudsten (presbyterium, senaat) is er de noodzaak van een landelijk presbyterium, die de meest directe vertegenwoordiging vormt van heel de volksgemeenschap. In feite is een presbyteriale democratie het meest democratisch, omdat de basis ervan de gezinnen of families zijn..
3. Daadwerkelijke terugkeer naar de Weg, naar een Bijbelse Levitisch-Deuteronomische levensstijl, via herziening van ons volksonderwijs, met behulp van Levensscholen die vooral gericht zijn op persoonlijke vernieuwing, en een netwerk van Hebreeuwse volkscholen voor bijscholing in Bijbeltaal, Bijbels denken en Bijbelse levensstijl. Prioriteit hierbij heeft de scholing en toerusting van de presbyters of senioren, de familieoudsten en gezinsoudsten.
4. Daadwerkelijke koppeling, politiek en cultureel aan de presbyter der volken: het Joodse volk, dat sinds 1948 weer staatkundige gestalte gekregen heeft in de Staat Israël. Als oudste der volken heeft het Joodse volk niet alleen recht op erkenning van deze voorrangspositie, maar mogen de volken ook dankbaar gebruikmakend van de Joodse vóór-kennis in de Heilige Schriften en van hun eeuwenlange ervaring met de Bijbelse levensstijl, met de Bijbelse tijdsordening en de Bijbelse wijze van omgaan met Gods goede aarde. Israël heeft op haar piepklein stukje van Gods aarde voor de ogen van alle volken de kennis, de kundigheid en de wilskracht getoond om dorre, onvruchtbare of onbegaanbare, moerassige terrein om te vormen tot vruchtbare land- en tuinbouw gebieden. Israël heeft de bereidheid om deze beproefde kennis en kundigheid in te zetten wereldwijd in de strijd tegen honger en armoede.