Lachen is gezond, zegt men. De medische uitleg is dat er kleine kliertjes in ons lichaam endorfine aanmaken wanneer we lachen en dat dit dan een positieve en zelfs pijnstillende uitwerking heeft op het lichaam. In het Spreukenboek 17:22 staat dat een vrolijk hart de genezing bevordert en lachen draagt daar dus aan bij. Maar je hebt lachen en lachen… Iemand uitlachen, iemand bespotten, doet vermoeden dat er sprake is van bitterheid of van jaloezie.
Zowel Abram אברם als Sarai שרי lachten afzonderlijk (in de zin van ‘ja, het zal wel’) toen zij hoorden dat uit hen nog nageslacht zou voortkomen. Lachen in het Hebreeuws is tsachaq צחק en het is dan ook niet vreemd dat toen Yitschaq/Izaak יצחק geboren werd, hij vernoemd werd naar dat werkwoord lachen. Sara שרה, (inmiddels had zij van Adonai een andere naam gekregen: de laatste letter i, de Jod י, werd vervangen door de Heh, ה de letter van de opening) riep uit dat zij weer kon lachen (21:6) en dat iedereen in haar omgeving dat zou doen. Een paar verzen verderop zien we hetzelfde werkwoord tsachaq צחק terug, maar nu in verband met Yismael, ישמאל de jaloerse zoon van Hagar en Abraham. אברהם De vertalers van Genesis 21:9 schrijven dat de dertien jaar oudere Ismaël de jonge Yitschak bespotte צחק alsof deze niet helemaal goed was, of gebeurde daar iets heel ongepasts waardoor Sarah zo boos werd? Hebreeuwse werkwoorden kunnen, net zoals in het Nederlands, meerdere werkwoordvormen hebben. Zo heeft het werkwoord lachen, tsachaq צחק een versterkte vorm: tsicheq צחק oftewel intensief lachen en betekent dan ook liefkozen of vrijen. Het is echter lastig om die twee werkwoordsvormen, de gewone en de intensieve, uit elkaar te houden omdat in de oorspronkelijke tekst geen klinkeraanduidingen zijn weergegeven en de werkwoordsvormen met precies dezelfde letters geschreven worden: צחק. Een werkwoord kan dan twee betekenissen hebben, maar welke gebruiken we? We lezen in de Nederlandse vertalingen van Gen. 26:8 waar Yitschak en Rivka, (Rebecca) die zich aan Avimelech אבימלך hadden voorgesteld als broer en zus, dat hij hen zag minnekozen en niet dat broer en zus de slappe lach met elkaar hadden! Het kan zijn dat het spotten van Yismael iets anders en vervelenders is geweest waardoor Sarah eiste dat hij weggestuurd zou worden.
Tsachaq צחק met een Tsade צ voorop, wordt soms ook geschreven als sachaq, שחק met de letter Sin. ש Het werkwoord in beide vormen komen we o.a. tegen in het Boek Richteren in de geschiedenis van Shimshon/Simson. שמשון In Richteren 16:25 wordt het werkwoord in beide vormen genoemd. De ene keer met een Tsade צ en de andere keer met een Sin. ש De vertalers houden het netjes door te schrijven dat Shimshon de Filistijnen als een soort clown moest vermaken, maar Bijbelcommentatoren vermoeden dat het ook hier, net zoals eerder vermeld in de geschiedenis tussen Yitschak en Rivka, om een seksuele handeling gaat waarmee zij zich wilden vermaken. Vertalers vinden het lastig om wat er staat: wa’itschaq ויצחק letterlijk te vertalen. De nieuwe Bijbelvertaling maakt ervan: ‘Dan kunnen wij lachen.’ Maar het werkwoord slaat op een handeling van Simson en niet op de reactie van de Filistijnen. Er zou dus kunnen staan: en hij (Simson) lachte; en hij spotte of zelfs en hij liefkoosde….
Ook in de gebeurtenissen van Joseef יוסף die verleid wordt om te vrijen met de vrouw van zijn baas, Potifar, gebruikt de Schrift het werkwoord tsachaq (Gen. 39: 14 en idem in vers 17).
Tsachaq komen we ook tegen bij de geschiedenis rond het gouden kalf. Het was een heidense gewoonte om seksorgies te organiseren tijdens feesten. De Groot Nieuws Bijbel vertaalt Ex. 32:6 tsachaq als een losbandig feest. De Joodse commentator Rashi vertaalt tsachaq op die plaats met schertsen, onzedelijkheden bedrijven. In Exodus 32:25a staat dan ook dat het volk dat om het kalf heen had gedanst, ontbloot was!
Het werkwoord tsachak צחק wordt niet éénmaal gebruikt in verband met Adonai, Die lacht. Sachak שחק daarentegen wel, met name in de Psalmen. Psalm 2 zegt het duidelijk: ‘Hij die in de hoge zit, Die Lacht.’
Het is niet altijd gemakkelijk om echt vrolijk te zijn. Er gebeuren te vaak ernstige dingen in ons persoonlijk leven en in de wereld om ons heen, waar wij ons zorgen over maken, maar we mogen weten dat het uiteindelijk goed zal komen met Gods Schepping want dat heeft Hij beloofd! Omdat Adonai Woord is kan en zal hij Zijn woord en beloften niet breken want dan breekt Hij Zichzelf. De gedenkmomenten/Feesten van Adonai zijn vooral serieuze vastgestelde tijden. Maar één Feest springt daar boven uit: het Sukkotfeest סוכות (Loofhutten), Leviticus 23:40. Dat we waarlijk allen vrolijk mogen zijn en daar hoort lachen bij :-)
(Izaak wordt in de Tenach meestal als Yitschaq geschreven maar een enkele keer ook als Yischaq, bv in Jer. 33:26).