Religie of godsdienst
Er is een geestelijke strijd aan de gang, die zich in de komende tijd zeker sterk zal gaan toespitsen: de strijd tussen tweeërlei religie. Wat is het verschil? Bij de ene religie gaat het kortweg om de dienst ván God, van Hem die ons aanspreekt en om antwoord vraagt (‘ik’ tegenover ‘Gij’, ‘Adam, waar bent u?). Bij de andere religie gaat het om een besef of beleving van ‘iets’ dat dieper of hoger is dan het alledaagse zichtbare, ‘iets’ dat in ieder mens aanwezig is, een ‘goddelijke vonk’, die zich wil bevrijden uit het lichamelijke en psychische bestaan om op te gaan in een Groot Geheel.
Bij de ene religie, en dat geldt met name voor de Bijbelse, is God Degene Die van de Overkant naar ons toekomt, Immanuel’, Die Zich met ons vereenzelvigt, Zich in ons verplaatst tot in onze schuld en dood toe: ‘Ik ben altijd bij u’ is Zijn Naam. In de andere religie tracht de mens zelf Hogerop te komen: de goddelijke ‘vonk’ kan door geestelijke oefeningen, goede opvoeding en goed gedrag zich uit de natuurlijke, biologische omklemming of ‘driftssfeer’ bevrijden, om zo tenslotte op te gaan in het Grote Geheel (alle ‘ietsen’ of ‘vonken’ tezamen = ‘god’).
Wat is de Islam?
In principe hoort de Islam bij de eerste categorie: Allah wordt gezien als een persoonlijk God, Hij is het die het initiatief neemt. Maar nu de Islam, om acceptabel te blijven in de ogen van de Westerse wereld, zich wel moet distantiëren van het religieuze fanatisme dat min of meer wortelt in de orthodoxe Islam, bestaat de neiging om de harde Koranteksten over de heilige oorlog poëtisch te verzachten of religieus te vertalen, waardoor hun religie zich kan verenigen met de tweede categorie. Dit gaat des te gemakkelijker, omdat de Islam al eeuwenlang een sterke mystieke nevenstroming kent, die volledig aansluit op het moderne religieuze humanisme. Ook het Christendom kent deze verzoeking: op basis van religieus-humanisme kunnen beide godsdiensten zich niet alleen met elkaar, maar ook met de andere wereldreligies verenigen.
Geen ont-worteling, maar her-worteling
De toekomst van de religies ligt niet in het ontwortelen, niet in het zich distantiëren van de traditie en het zich laten enten op een vreemde, algemene religieushumanistische onderstam, maar in het opnieuw wortel zoeken, waarbij het gaat om de diepste wortels. De diepste, de oer- wortels van zowel de Christelijke als de Islamitische religie liggen in de Hebreeuwse Bijbel. Er is voor de Kerk en de Moskee alleen toekomst in een radicale (= wortel) terugkeer tot de Hebreeuwse wortels.
De wortel van de haat: angst voor de mondigheid
Wat is de wortel van de haat tegen Amerika, tegen Israël en de hele Westerse cultuur? Het is te oppervlakkig om te zeggen dat het een strijd is van de arme Moslimwereld tegen het rijke Westen. Immers daarachter ligt de vraag: waarom is de Moslimwereld arm en het Westen rijk?
Dat heeft alles te maken met fundamenteel ( = religieus) verschillende uitgangspunten of principes. De belangrijkste stuwende principes in het door het Christendom en Jodendom bepaalde Westen zijn: individuele vrijheid, persoonlijke verantwoordelijkheid en mondigheid. De ‘tussenwezens’ (ouders, autoriteiten) worden gerelativeerd (recht op discussie: laten deze autoriteiten zich zelf wel gezeggen door het Woord van HaShem?) en zij worden gepasseerd (ieder kind/puber kan rechtstreeks in relatie treden met HaShem, kan een directe toegang krijgen tot de Bronnen en Zijn Geest ontvangen, een ‘geestelijke’ zijn).
De Islam gaat uit van het geloof in een Verre Strenge God die blindelings gehoorzaamheid vraagt.
Voor de gelovige die zich naar vermogen inspant om aan de opgelegde verplichtingen te voldoen, is Allah de Barmhartige Erbarmer, maar voor de ongelovige is Hij een onbarmhartig Rechter.
Ook is Allah de Almachtige: alle menselijke daden, de goede en de kwade, zijn door Allah ‘gepredestineerd’, voorbeschikt. Of anders gezegd: Allah is de Schepper van alle menselijke verrichtingen (wat door sommigen verzacht is tot de idee van de ‘continue schepping’: ieder moment schept Allah de wereld opnieuw). Van hier uit gezien kan er geen sprake zijn van echte menselijke vrijheid en verantwoordelijkheid.
De Islamitische samenleving is op dit religieuze uitgangspunt gebaseerd: de Almachtige laat zich vertegenwoordigen door een autoritair vaderschap en leiderschap. De tussenpersonen – vaders, staatshoofden en vooral religieuze leiders – spelen in de Moslimsamenleving een allesbeheersende rol: vrij onderzoek of kritisch denken is een soort van ‘doodzonde’.
De haat tegen de Westerse wereld wortelt enerzijds in de angst van de (vaak corrupte) leiders om hun positie te verliezen – in een mondige samenleving staan zij principieel buiten spel – en anderzijds in de angst van de Moslimbevolking zelf – om echt mondig te worden, om in vrijheid zelf te kiezen en met de unieke gaven die ieder heeft te werken ten dienste van de gemeenschap en zo de armoe te bestrijden.
Religie en geweld
Het doel van de Christelijke zending of Evangelie verkondiging is, dat heel de wereld, alle volken, alle mensen in volle vrijheid Israëls God gaan dienen: Zijn lof bezingen en op Zijn wegen gaan (Ps. 117).
In dit kader past principieel geen enkele dwang. Het doel van de Islam (‘islam betekent ‘overgave’, ‘onderwerping’) is dat alle volken zich onderwerpen aan Allah, waarbij dwang niet principieel wordt afgewezen. Op overgang naar de Bijbelse gods-dienst staat de doodstraf.
In tegenstelling tot het Christelijk geloof is de Islam principieel een voedingsbodem voor gewelddadige zending en ook voor een ’heilige’ oorlog, desnoods voor ‘heilig’ terrorisme.
Weliswaar trekt niet iedere moderne Moslim dezelfde conclusie uit dit principe, maar wel kan bijna elke Moslim in meerdere of mindere mate begrip opbrengen voor heilig oorlogsgeweld of heilig terrorisme.
P.S. Wat Allah betreft: hij is geen afgod (tussenwezen) zoals de heidense, Griekse, Germaanse of Indische goden, maar een versmald beeld van de God van Israël, van Abraham, Izaak en Jakob zoals ook vele Christenen een versmald beeld van Israëls God vereren. Deze versmalling schept een leegte die aantrekkelijk is voor boze geesten, voor satan zelf. Je kunt beter een oude heidense godsdienst tegenover je hebben, dan een vervormde, Bijbelse godsdienst.
Laat Heer, als langgeleden, Uw Berg met alle bouwsels beven,
Laat alle volken opgaan naar de Nieuwbouw voor Uw NAAM,
zoals voorzien door Zacharia 14: 16.