Uiting van blijdschap op een overwinning

Het werkwoord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats betekent jubelen of opspringen van vreugde‭, ‬maar duidt specifiek op blijdschap na een overwinning uit een verdrukte situatie‭. ‬Dit wordt benadrukt door het woordverband tussen ‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭ ‬en‭ ‬חלץ‭ ‬chálats‭, ‬bevrijden uit gebondenheid‭ (‬Zie psalm 81:7‭, ‬116:8‭). ‬

Een Bijbelplaats waar dit woord gebruikt wordt is Psalm 68‭, ‬een overwinningslied waarin God Zijn vijanden verdrijft en de rechtvaardigen jubelen van vreugde als God hen uit de verdrukking heeft bevrijd‭. ‬Hoewel het woord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats slechts enkele keren buiten de psalmen wordt gebruikt‭, ‬is de eerste keer tevens een loflied‭. ‬Namelijk de lofzang van Hannah‭ (‬1‭ ‬Samuël 2:1‭). ‬Ook in deze tekst beschrijft Hannah dat zij boven haar vijanden‭, ‬‘ójêbhaj‭ ‬staat door Gods hulp‭. ‬

Bij Hannah was deze vijand in de persoon van Penináh‭. ‬Opvallend is hier het binnenwoord‭ ‬לץ‭ ‬léts‭, ‬spotten in het werkwoord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭. ‬Penináh onderdrukte Hannah door met haar te spotten omdat ze geen kinderen kreeg‭. ‬Hannah vertrouwde op God en schuilde bij Hem‭ ‬en dit bracht haar uiteindelijk de vreugde over haar verlossing‭ (‬Psalm 5:11‭, ‬9:2‭).‬

עלץ‭ ‬`álats‭ = ‬boven uit stijgen

Het werkwoord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭ ‬wordt op enkele Bijbelplaatsen terecht vertaald met huppelen of opspringen‭ (‬zie bijvoorbeeld Spreuken 28:12‭). ‬Het aspect van een naar bovengaande beweging‭, ‬zit namelijk ook verborgen in het woord zelf als binnenwoord‭. ‬Het binnenwoord dat terug te vinden is in‭ ‬עלץ‭ ‬`álats is het woord‭ ‬על‭ ‬`al‭ ‬en betekent‭ ‬‘boven’‭ ‬of‭ ‬‘naar omhoog’^1‭). ‬

Het gaat hier niet om de vreugde die boven alles uit‭ ‬stijgt‭, ‬als een vorm van extase‭, ‬maar om de situatie waar men bovenuit stijgt‭: ‬men wordt dan in feite uit die situatie bevrijd‭, ‬verlost‭. ‬Het woord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭ ‬wordt in de Bijbel vaak gebruikt als een rechtvaardige wordt verlost uit een benarde situatie‭ (‬Psalm 68:3‭, ‬Spreuken 11:10‭, ‬28:12‭). ‬Interessant is het om het woord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭ ‬te lezen als‭ ‬צ‭– ‬על‭, ‬`al‭-‬ts‭, ‬met de letter‭ ‬צ‭ ‬ tsádé‭ ‬als‭ ‬צדיק‭ ‬tsádiq‭, ‬de rechtvaardige‭. ‬Zo betekent het woord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭ ‬in letterlijke zin‭: ‬vreugde vanwege het omhoog doen gaan van de rechtvaardige‭. ‬Het gaat dus om de rechtvaardige en niet de Goddeloze die zich verblijdt na een overwinning‭. ‬In Psalm 25‭ ‬schrijft Koning David‭: ‬‘laat mijn vijanden niet van vreugde over mij opspringen‭’‭, ‬oftewel, laat ze niet overwinnen en zich daarover verheugen‭ (‬Psalm 25:2‭). ‬

‘חlats‭ ‬wordt niet alleen gebruikt voor mensen‭, ‬maar komt ook voor in abstracte vorm‭. ‬Zo kunnen het hart‭, ‬de velden en de stad figuurlijk opspringen van vreugde‭, ‬עלץ‭ ‬`álats‭ (‬1‭ ‬Samuël 2:1‭, ‬1‭ ‬Kronieken 16:32‭, ‬Spreuken 11:10‭). ‬Toch kan dit ook letterlijk worden gezien zoals het hart dat sneller gaat kloppen bij vreugde‭, ‬velden die bloeiend opkomen als ze verlost zijn van de winterse kou en mensen in een stad die juichend op en‭ ‬meer springen‭. ‬

עלץ‭ ‬`álats‭, ‬`alaz en‭ ‬`alaš

Er zijn een aantal woorden die zowel woordverband als klankverband hebben met het werkwoord‭ ‬עלץ‭ ‬`álats‭. ‬Hierbij zijn de‭ ‬צ‭ ‬tsádé‭, ‬ז‭ ‬zayin‭ ‬en‭ ‬ס‭ ‬samech‭ ‬verwisselbare letters omdat zij wat betreft hun klank overeenkomst vertonen‭. ‬Wat betreft de betekenis lijken deze werkwoorden ook synoniemen zoals het werkwoord‭ ‬עלז`álaz‭, ‬dat ook jubelen of vrolijk zijn betekent‭. ‬Hetzelfde geldt voor het woord ‭ ‬עלס`alaš‭, ‬dat betekent genieten van‭, ‬vrolijk zijn‭.‬

1‭) ‬Deze opgaande beweging wordt ook weerspiegeld in het woordverband tussen het woord ‭ ‬עלץ`álats en het werkwoord‭ ‬עלה‭ ‬`áláh‭, ‬opgaan‭, ‬reizen‭ (‬naar hoger gebied‭). ‬Bij het opgaan naar Jeruzalem‭, ‬verblijdden‭, ‬עלץ‭ ‬`álats‭, ‬de pelgrims zich over Gods wondere werken‭ (‬Psalm 9:3‭, ‬1‭ ‬Kronieken 16:32‭). ‬